2009 y\u0131l\u0131nda lisans\u00fcst\u00fc e\u011fitime ba\u015flad\u0131m. 2010 y\u0131l\u0131nda besin zincirinin taban\u0131ndan akademiye giri\u015f yapt\u0131m. O tarihten itibaren akademideki pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gibi ben de bilimsel akademik dergiler i\u00e7in be\u015f kuru\u015f para almadan, tamamen g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak edit\u00f6rl\u00fck ve hakemlik yap\u0131yorum. Makaleler yaz\u0131p bu dergilerde yay\u0131nl\u0131yorum ve benim makalelerim i\u00e7in de akran\u0131m onlarca ki\u015fi s\u0131kl\u0131kla bedelsiz emek veriyor. Yani bir sistemin \u00e7ark\u0131n\u0131 hep birlikte d\u00f6nd\u00fcr\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n
Akademik dergilerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 tekel yay\u0131nc\u0131lara (Elsevier, Springer, Wiley gibi) ait. Tekel yay\u0131nc\u0131lara ait dergiler genellikle profesyonel hizmet veriyor, profesyonel ekiplerle yay\u0131n s\u00fcre\u00e7lerini y\u00f6netiyorlar. Y\u00f6netebilecek kaynaklar\u0131 var. Akran de\u011ferlendirmesi s\u00fcre\u00e7lerini de ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar olarak biz g\u00f6n\u00fclden ve ses \u00e7\u0131karmadan s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz i\u00e7in de tekel yay\u0131nc\u0131lar\u0131n tekerine ta\u015f, g\u00f6z\u00fcne ya\u015f de\u011fmiyor. Bir dernek dergisi sunucu paras\u0131 veremedi\u011fi i\u00e7in kapanabilirken, Elsevier’\u0131n b\u00f6yle bir sorunu asla olmuyor. Bu durumda da yeterli kayna\u011f\u0131 olmayan yay\u0131nc\u0131lara ait (dernekler\/\u00fcniversiteler) dergiler yeteri kadar sivrilebildilerse bu t\u00fcr b\u00fcy\u00fck yay\u0131nc\u0131lar taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131n\u0131yor ve ticarile\u015ftiriliyorlar.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6te tarafta maalesef b\u00fcy\u00fck ticari yay\u0131nc\u0131lara ait olmayan dergilerle ilgili \u00e7ok b\u00fcy\u00fck soru i\u015faretleri var. Profesyonel olmamalar\u0131, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir hizmet vermemeleri, nepotizmin yay\u0131nc\u0131l\u0131k s\u00fcre\u00e7lerinde norm haline gelmesi, bug\u00fcn \u015faibeli faaliyeti olmayan bir derginin bir y\u0131l sonra \u015faibelinin bayrak tutan\u0131 olmas\u0131, edit\u00f6rl\u00fck veya hakemli\u011fin bir t\u00fcr e\u015fik bek\u00e7ili\u011fi haline gelmi\u015f olmas\u0131 gibi \u00e7ok fazla sorun var. Bug\u00fcn kiminle konu\u015fsam bir daha asla T\u00fcrkiye’deki dergilerde yay\u0131n yapmam diyor. Hepsinin kendine \u00f6zg\u00fc sebepleri\/deneyimleri var. Ancak \u00fcniversite ve dernek dergileri \u00e7\u0131lg\u0131nlar gibi yay\u0131n \u00e7\u0131karmaya da devam ediyor. <\/p>\n\n\n\n
Bu yaz\u0131n\u0131n amac\u0131 ara\u015ft\u0131rma performans de\u011ferlendirme sistemleriyle ilgili yak\u0131nmak de\u011fil ama dergilerimizin geldi\u011fi bu durumun ana nedeni de\u011ferlendirme sistemleri. Do\u00e7entlikte ulusal 3 ila 5 yay\u0131n \u015fart\u0131 var ancak \u00f6b\u00fcr tarafta uluslararas\u0131 dergilerin puan\u0131 s\u0131kl\u0131kla daha y\u00fcksek ve daha prestijli. O y\u00fczden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n konusuna veya hedef kitlesine bakmaks\u0131z\u0131n makalelerini \u00f6nce \u0130ngilizce yaz\u0131yor ve uluslararas\u0131 dergilerde \u015fanslar\u0131n\u0131 deniyorlar. \u00c7al\u0131\u015fma yerel\/b\u00f6lgesel konularda ise genellikle o dergiler bu yay\u0131nlar\u0131 kabul etmiyor (\u00e7\u00fcnk\u00fc bilirsiniz, ABD’yi de\u011ferlendiren \u00e7al\u0131\u015fmalar t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 ilgilendirir, T\u00fcrkiye yaln\u0131zca bir “case” olabilir ve bu case kimseyi ilgilendirmez). Sonra bu reddedilmi\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar dili bile de\u011fi\u015ftirilmeden “ulusal” dergilerde yay\u0131nlan\u0131yor. Sonu\u00e7: Kimsenin okumad\u0131\u011f\u0131 bir yay\u0131n y\u0131\u011f\u0131n\u0131. Ulusal\/uluslararas\u0131 kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131 da olmay\u0131nca her \u015fey k\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcme d\u00f6n\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n
Bir s\u00fcredir Federation of Finnish Learned Societies (TSV) tak\u0131m\u0131n\u0131n bir \u00fcyesi olarak DIAMAS<\/a> projesinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. AB taraf\u0131ndan fonlanan DIAMAS projesinin temel amac\u0131 Avrupa’da bilimsel ileti\u015fimi iyile\u015ftirmek i\u00e7in kurumsal a\u00e7\u0131k eri\u015fim yay\u0131nc\u0131l\u0131k modelleri geli\u015ftirmek. Bu blog yaz\u0131s\u0131nda sizlere bu projenin iki \u00f6nemli \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131ndan ve bu \u00e7\u0131kt\u0131lardan nas\u0131l yararlanabilece\u011fimizden bahsedece\u011fim. <\/p>\n\n\n\n Elmas A\u00e7\u0131k Eri\u015fim Standard\u0131 (DOAS) ve \u00d6z De\u011ferlendirme Arac\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Elmas a\u00e7\u0131k eri\u015fim resmi tan\u0131m\u0131yla “dergilerin ve platformlar\u0131n yazarlardan veya okuyuculardan \u00fccret talep etmedi\u011fi bilimsel yay\u0131n modelini ifade eder. Elmas a\u00e7\u0131k eri\u015fim dergileri, topluluk odakl\u0131, akademi taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen veya sahip olunan yay\u0131nc\u0131l\u0131k giri\u015fimlerini temsil eder. Genellikle k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli, \u00e7ok dilli ve \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc bilimsel topluluklar\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u00e7e\u015fitlili\u011fine hizmet eden bu dergiler ve platformlar, bibliyo\u00e7e\u015fitlilik kavram\u0131n\u0131 somutla\u015ft\u0131r\u0131r”<\/em> (Elmas A\u00e7\u0131k Eri\u015fim Eylem Plan\u0131<\/a>). Bu konuda bir blog<\/a> da yazm\u0131\u015ft\u0131m. Temel okuma i\u00e7in oradan da devam edebilirsiniz. <\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte DIAMAS projesinde elmas a\u00e7\u0131k eri\u015fimin standard\u0131 geli\u015ftirildi. Standarda bu adresten eri\u015febilirsiniz: https:\/\/zenodo.org\/records\/11489692<\/a> <\/p>\n\n\n\n Peki elmas a\u00e7\u0131k eri\u015fim standard\u0131 ne?<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n Elmas a\u00e7\u0131k eri\u015fim standard\u0131yla bir elmas derginin sahip olmas\u0131 gereken ana bile\u015fenler belirlenmi\u015f durumda. Bunlar yedi grupta toplanm\u0131\u015f: <\/p>\n\n\n\n Her grubun detayl\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131 standartta yer al\u0131yor. Ancak daha g\u00fczeli standard\u0131n bir de dergiler i\u00e7in \u00f6z-de\u011ferlendirme arac\u0131 sunuyor olmas\u0131. <\/p>\n\n\n\n Kurumsal yay\u0131nc\u0131 ve servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar i\u00e7in \u00f6z de\u011ferlendirme arac\u0131: https:\/\/diamas.fecyt.es\/<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n DIAMAS projesinde iki \u00f6nemli grup var. Birincisi kurumsal yay\u0131nc\u0131lar (IP). Bizde bu t\u00fcrde yay\u0131nc\u0131lar\u0131 \u00e7ok say\u0131da grupta de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn. DergiPark’ta yer alan kurumsal yay\u0131nc\u0131 t\u00fcrleri: \u00dcniversite, kamu, e\u011fitim ve ara\u015ft\u0131rma hastaneleri, dernekler, vak\u0131flar, meslek odalar\u0131, \u00f6zel (ticari) kurulu\u015flar, \u015fah\u0131slar ve sendikalar. \u00d6te yandan bir de servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar (SP) var. T\u00fcrkiye’nin en b\u00fcy\u00fck kurumsal servis sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 T\u00dcB\u0130TAK ULAKB\u0130M; sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 servis de DergiPark. D\u00fcnyada \u00f6rnekleri olsa da (Latin Amerika’dan AmeliCA <\/a>gibi), servis sa\u011flay\u0131c\u0131 rol\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli \u00f6rneklerinden biri DergiPark. Kamu kaynaklar\u0131n\u0131n bilimsel dergiler i\u00e7in y\u00f6netsel s\u00fcre\u00e7lerin i\u015fletilmesine, DOI hizmeti verilmesine ve dergilerin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na aktar\u0131lmas\u0131 m\u00fcthi\u015f bir hizmet. Di\u011fer yandan ULAKB\u0130M elmas a\u00e7\u0131k eri\u015fimin ilk imzac\u0131lar\u0131ndan biri. Bu bak\u0131mdan da elmas a\u00e7\u0131k eri\u015fimle ilgili geli\u015fmelerin DergiPark’a yans\u0131t\u0131lmas\u0131 \u00f6nemli ve gerekli. <\/p>\n\n\n\n \u00d6z de\u011ferlendirme arac\u0131yla kurumsal yay\u0131nc\u0131 ve servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar hizmetlerinin DOAS ile uyumlulu\u011funu kontrol edebilirler. Bunun i\u00e7in: <\/p>\n\n\n\n\n