Ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirmesinin matematikle, temel bilimlerle, sonra sonra sosyolojiyle \u00e7ok kereler ba\u011flant\u0131s\u0131 kuruldu. En sevilen tabi ki her zamanki gibi matematikti. Toplama, \u00e7\u0131karma, \u00e7arpma ve b\u00f6lme ile ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 de\u011ferlendirebilece\u011fini sanan temel bilimciler sayesinde ara\u015ft\u0131rma de\u011fil, \u00e7\u0131kt\u0131 de\u011ferlendiriyoruz. Onu bile say\u0131s\u0131 \u00fczerinden yap\u0131yoruz. O say\u0131n\u0131n ne ifade etti\u011fini \u00e7ok da dikkate alm\u0131yoruz. <\/p>\n\n\n\n
Bir s\u00fcredir karar vericileri, politika yap\u0131c\u0131lar\u0131, \u00fcretenleri, \u00fcretmesi beklenenleri, \u00fcretmeyenleri, \u00e7ok konu\u015fanlar\u0131 ve hi\u00e7 konu\u015fmayanlar\u0131 g\u00f6zlemliyorum. Bu yaz\u0131 bu g\u00f6zlemler \u00fczerine \u00e7ok uzun zaman \u00f6nce kurguland\u0131 ancak bir sosyal psikolog veya herhangi ba\u015fka bir alandan bir psikolog olmad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in kaba etinden psikolojik kavram yak\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 yapanlardan olmamak ad\u0131na birka\u00e7 eser okuduktan sonra bu fikirlerimi yaz\u0131ya d\u00f6kmek istedim. Risk alamam anl\u0131yor musun :=) <\/p>\n\n\n\n
Okurken ve yazarken inan\u0131lmaz keyif ald\u0131m. Umar\u0131m siz de ayn\u0131 hissi ta\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. <\/p>\n\n\n\n
“The Bias Blind Spot: Perceptions of Bias in Self Versus Others<\/strong><\/em>” <\/p>\n\n\n\n Arabalar\u0131n k\u00f6r noktas\u0131 var. Benim arabamda k\u00f6r nokta aynas\u0131 var ama o aynan\u0131n bile g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sinsirellalar oluyor bazen. Belli ki insan\u0131n da k\u00f6r noktas\u0131 var. Kendisi. Bu blog i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm temay\u0131 anahtar s\u00f6zc\u00fcklere d\u00f6kt\u00fckten sonra bilimsel yay\u0131nlar\u0131n nesnel de\u011ferlendirilmesi, hakemlikte yanl\u0131l\u0131k gibi farkl\u0131 odaklar\u0131 olan \u00e7al\u0131\u015fmalara eri\u015ftim. “K\u00f6r nokta” ise tam olarak arad\u0131\u011f\u0131m kavramd\u0131. Bu yaz\u0131ya temel olu\u015fturan makalenin k\u00fcnyesini vererek ba\u015flayay\u0131m. <\/p>\n\n\n\n Pronin, E., Lin, D. Y., & Ross, L. (2002). The bias blind spot: Perceptions of bias in self versus others. Personality and Social Psychology Bulletin, 28<\/em>(3), 369\u2013381. https:\/\/doi.org\/10.1177\/0146167202286008<\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Pronin ve kankalar\u0131 asl\u0131nda \u00e7ok uzun y\u0131llar \u00f6nce gibi gelmeyen ama hesaba vurunca tam 23 sene \u00f6nce yazd\u0131klar\u0131 makalede insanlar\u0131n \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n ba\u015fkalar\u0131nda nas\u0131l i\u015fledi\u011fini kolayca g\u00f6rebildiklerini, fakat ayn\u0131 \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n kendilerinde etkili oldu\u011funa inanmakta direndiklerini ortaya koymu\u015flar ve bu fenomene “yanl\u0131l\u0131k k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc” demi\u015fler. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lan insanlar hem genel toplum hem de kendi s\u0131n\u0131f arkada\u015flar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131nda kendilerini daha az \u00f6nyarg\u0131l\u0131, daha objektif yani en \u00fcber insan formu olarak olarak tan\u0131mlam\u0131\u015flar. Hatta ki\u015filer belirli \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n ne oldu\u011funu \u00f6\u011frendikten ve bizzat bu \u00f6nyarg\u0131lar\u0131 sergiledikten sonra bile, \u201cbenim durumum farkl\u0131\u201d diyerek bunu reddetmi\u015fler (ama sen beni tan\u0131m\u0131yor musun, ben \u00f6yle bir insan m\u0131y\u0131m gibi gibi). Sonras\u0131nda da bu k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc sadece motivasyondan de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bili\u015fsel eri\u015filebilirlik ile a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flar ve \u015funu \u00e7\u0131karm\u0131\u015flar: Kendi d\u00fc\u015f\u00fcnsel s\u00fcre\u00e7lerimize i\u00e7sel eri\u015fimimiz s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fundan o s\u00fcrecin \u00f6nyarg\u0131l\u0131 oldu\u011funu fark etmeyiz. <\/strong><\/p>\n\n\n\n Daha ilgin\u00e7 olan geliyor. Ayn\u0131 ki\u015filer, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kendileri lehlerine yorumlar\u0131n\u0131 hemen “yanl\u0131” olarak nitelendirmi\u015fler. <\/p>\n\n\n\n \u015eimdi buradan ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirmesi k\u0131sm\u0131na atl\u0131yorum. S\u00fcrekli bir yerlerde ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirmeleri nas\u0131l iyile\u015ftirilir sunumu yap\u0131yorum. Neredeyse her sunumda herkesten “kaliteye odaklan\u0131lmal\u0131” hevesi ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc al\u0131yorum. \u0130nan\u0131lmaz mutlu oluyorum bu heyecan\u0131 g\u00f6r\u00fcnce. Ancak gelin g\u00f6r\u00fcn ki i\u015f uygulamaya geldi\u011finde herkes sadece kendine i\u015faret eden kriterin kaliteyi tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Kendi alan\u0131na, \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131na veya y\u00f6ntemine uygun de\u011ferlendirme sistemlerini “en adil” veya “en ge\u00e7erli” olarak g\u00f6r\u00fcyor. \u00c7ok yay\u0131n yapan biri yay\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 savunurken; toplumsal etkiyi \u00f6nceleyen biri \u201cyarar \u00fcretme\u201dyi kalite kriteri yap\u0131yor ama tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 yarar da yine kendine i\u015faret ediyor. Ayr\u0131ca yine ayn\u0131 herkes bu tercihin evrensel olarak ge\u00e7erli oldu\u011funa inan\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendi d\u00fc\u015f\u00fcnme s\u00fcrecini objektif say\u0131yor. T\u00fcm bu bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7ler beni okumaktan \u00e7ok ho\u015fland\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in ad\u0131na blog yazd\u0131\u011f\u0131m iki kitaba g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Biri Epistemik Adaletsizlik<\/a> (Miranda Fricker), di\u011feri Damga<\/a> (Erving Goffman). Nas\u0131l g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor \u015f\u00f6yle anlatay\u0131m.<\/p>\n\n\n\n “Marjinal”, “yanl\u0131”, “yetersiz”<\/strong><\/p>\n\n\n\n A\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m t\u00fcm bu kendine k\u00f6rl\u00fck epistemik adaletsizlik kavram\u0131yla kesi\u015fiyor. Baz\u0131 ki\u015filer bilgi \u00fcretme ve de\u011ferlendirme hakk\u0131n\u0131 kendinde do\u011fal olarak g\u00f6r\u00fcrken, di\u011ferlerinin sesini \u201cyanl\u0131\u201d, \u201cyetersiz\u201d ya da \u201cmarjinal\u201d olarak d\u0131\u015flayabiliyor. Bu da sistemsel e\u015fitsizliklere zemin haz\u0131rl\u0131yor. T\u0131pk\u0131 temel bilimciler taraf\u0131ndan temel bilimciler i\u00e7in tasarlanan sistemlerin di\u011fer t\u00fcm alanlar i\u00e7in do\u011furdu\u011fu e\u015fitsizlikler gibi. Herkes her \u015feyin en iyisini yap\u0131yor ve kendinden gayr\u0131s\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir \u015fey ile ilgilenmiyor. <\/p>\n\n\n\n Bilim ileti\u015fimi <\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu durumun en b\u00fcy\u00fck zarar verdi\u011fi ileti\u015fim t\u00fcr\u00fc de bilim ileti\u015fimi. \u00dclkede b\u00fcy\u00fck bir deprem bekleniyor. Deprem bilimcilerin egolar\u0131n\u0131n sava\u015f\u0131n\u0131 pop\u00fclist bir taraftan seyrediyouz. T\u0131pk\u0131 Senna ve Prost’un, Obi wan ile Darth Wader’in, H\u00fclya ve G\u00fclben’in \u00e7eki\u015fmesini izler gibi. Arada bir s\u00fcr\u00fc mesleki terim ge\u00e7iyor. h-indeksler, etki fakt\u00f6rleri, SNIPler CNIP’ler havada u\u00e7u\u015fuyor. Biri ka\u00e7\u0131n deprem olacak diyor, di\u011feri oturun oturdu\u011funuz yerde. Bilimin halk\u0131 bilgilendirme misyonu sonunda bilimin halk\u0131 e\u011flendirme misyonu oluveriyor. <\/p>\n\n\n\n Yine daldan dala atlad\u0131\u011f\u0131m bir blog yaz\u0131s\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti. Neyse. Siz siz olun kendine k\u00f6r olanlardan olmamak i\u00e7in en az\u0131ndan ara s\u0131ra k\u00f6r nokta aynas\u0131 kullan\u0131n. XOXO.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirmesinin matematikle, temel bilimlerle, sonra sonra sosyolojiyle \u00e7ok kereler ba\u011flant\u0131s\u0131 kuruldu. En sevilen tabi ki her zamanki gibi matematikti. Toplama, \u00e7\u0131karma, \u00e7arpma ve b\u00f6lme…<\/p>\n\n