O d\u00f6nemde “ya\u011fmac\u0131” terimi, hem akademide hem medyada belirli t\u00fcrden dergileri tan\u0131mlamak i\u00e7in bask\u0131n bir \u015fekilde kullan\u0131l\u0131yordu. Ancak bu belirli t\u00fcr\u00fcn tam bir tan\u0131m\u0131 dahi yap\u0131lam\u0131yordu. Sonu\u00e7ta para alan dergiler dendi\u011finde alt\u0131n a\u00e7\u0131k eri\u015fim dergiler okka alt\u0131na gidiyordu, interdisipliner dergiler denince Nature ve Science dergileri. “B\u00fcy\u00fck indekslerde dizinlenmeyen dergiler ya\u011fmac\u0131d\u0131r” \u015fart\u0131 koyuldu\u011fu anda b\u00fcy\u00fck indekslerdeki “ya\u011fmac\u0131” dergilerle tan\u0131\u015f\u0131yor, koydu\u011fumuz her kural\u0131n ger\u00e7ek doland\u0131r\u0131c\u0131 dergilerce uygulamada nas\u0131l da h\u0131zl\u0131ca alt edildi\u011fine \u015fahit oluyorduk. Yine de tam bir tan\u0131m\u0131 olmayan bu dergiler \u00fczerinden akademi g\u00f6mme \u015fenlikleri yap\u0131yorduk hep beraber.<\/p>\n\n\n\n
Halbuki “ya\u011fmac\u0131” diye etiketledi\u011fimiz faaliyetler veya \u00e7\u0131kt\u0131lar \u015faibeli yay\u0131nc\u0131l\u0131k pratiklerinin k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131yd\u0131. T\u00fcm metrik temelli de\u011ferlendirme sistemlerimiz sadece ya\u011fmac\u0131 ya da de\u011fil ayr\u0131m\u0131 isterken o “kara liste”ye girmemi\u015f ama y\u0131lda 220390 makale yay\u0131mlayan dergiyi Q de\u011feri var diye “ya\u011fmac\u0131” saymamam\u0131z\u0131 da talep ediyordu. Doktora \u00f6\u011frencisine tezinden makale yay\u0131nlamadan mezun olamazs\u0131n diyen sistem \u00f6zellikle sosyal bilimlerde y\u0131llar s\u00fcren yay\u0131n s\u00fcre\u00e7lerini g\u00f6z ard\u0131 ederken, gen\u00e7 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n y\u00f6nlendirildi\u011fi “g\u00f6lge akademi”yi konu\u015fmuyordu hi\u00e7 (g\u00f6lge akademi kavram\u0131 buradan: https:\/\/www.emerald.com\/insight\/content\/doi\/10.1108\/jocm-08-2021-0239\/full\/html<\/a>). K\u00f6\u015fe Ba\u015f\u0131 \u00dcniversitesi \u00c7ok \u00d6nemli \u0130limler Dergisi “bizim \u00e7ocuk y\u00fckselecek, sen \u015funu bir yay\u0131nla” tavsiyeli kararlarla yay\u0131nlanm\u0131\u015f eser sahiplerinin y\u00fckselmesine katk\u0131 sa\u011flarken bu dergiler resmi k\u00f6\u015fe ba\u015f\u0131 \u00fcniversitelerinin dergisi oldu\u011fundan kimse o dergilerde yay\u0131nlanan makalelerin kalitesine bakm\u0131yordu. Zaten metrik temelli sistemlerde kimse yay\u0131nlanan eserin kalitesiyle ilgilenmiyordu. Varsa yoksa dergiler vard\u0131 ve biz daimi bir d\u00f6ng\u00fcde o dergileri bir \u015fekilde s\u0131n\u0131flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk.<\/p>\n\n\n\n Yani ya\u011fmac\u0131 veya de\u011fili dergi temelli tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan meselenin \u00f6z\u00fcn\u00fc yine ka\u00e7\u0131r\u0131yorduk. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u00e7al\u0131\u015fmada <\/a>ya\u011fmac\u0131 atfedilen dergilerde yay\u0131nlanan makalelerin kaliteli say\u0131lan Web of Science dizinlerinde yer alan dergilerden yo\u011fun at\u0131f ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 saptad\u0131k. Hele de ara\u015ft\u0131rma konusu geli\u015fmekte olan \u00fclkelere ait bir konu ise Web of Science’daki dergiler bu \u00e7al\u0131\u015fmalara at\u0131f yap\u0131yordu. Sebebi bu \u00fclkelerdeki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 yay\u0131nlamak ve \u00fclkelerindeki durumu raporlamak i\u00e7in alan bulam\u0131yor olu\u015fuydu. <\/p>\n\n\n\n Burada ara\u015ft\u0131rma grubumun bir yay\u0131n\u0131na at\u0131f yaparak bir ger\u00e7ekten bahsetmek istiyorum. \u015eaibeli yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n en \u00e7ok etkiledi\u011fi co\u011frafyalar genellikle bilimsel \u00fcretimin merkezinde yer almayan ama orada olmak isteyen, bu sebeple de de\u011ferlendirme sistemlerinin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak metrik temelli oldu\u011fu \u00fclkeler. T\u00fcrkiye de bu \u00fclkeler aras\u0131nda. Yay\u0131nla ya da yok ol bask\u0131s\u0131yla \u015fekillenen akademik kariyer sistemlerinin kimi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 h\u0131zl\u0131 ve kolay yay\u0131n yapabilecekleri mecralara y\u00f6nlendirdi\u011fi art\u0131k a\u00e7\u0131k. Ancak bu mecralar \u00e7o\u011fu zaman merkez \u00fclkeler taraf\u0131ndan me\u015fru kabul edilmiyor. \u0130\u015fte tam bu noktada “jeopolitik \u015f\u00fcphe” devreye giriyor. Merkezden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fcnmez ya da itibars\u0131z olan baz\u0131 dergiler, \u00e7evre \u00fclkelerdeki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan “merkeze yak\u0131n” veya “d\u0131\u015far\u0131dan onayl\u0131” olarak alg\u0131lanabiliyor. Bu nedenle Franek ve Emanuel’in \u00f6nerdi\u011fi gibi bu t\u00fcr dergileri “yanl\u0131\u015f konumland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f akademik ileti\u015fim merkezleri” (mislocated centers) olarak g\u00f6rmek, meseleye daha adil bir teorik zemin kazand\u0131rabilir (On the geopolitics of academic publishing: the mislocatedcenters of scholarly communication<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Merkez \u00fclkelerden bak\u0131nca en iyi dergimiz veya en iyi prati\u011fimiz bile “ya\u011fmac\u0131”. Bizim t\u00fcm sistemimiz de onlar\u0131 destekler nitelikte. T\u00fcm sistemimiz \u0130ngilizce yaz\u0131lm\u0131\u015f ve ‘uluslararas\u0131’ dergide yay\u0131nlanm\u0131\u015f makale en iyi makaledir diyor. \u0130\u015fte o y\u00fczden ulusal dergilerimizin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 ‘uluslararas\u0131’ ve ‘interdisipliner’. Hal b\u00f6yle olunca k\u00f6t\u00fc bir \u0130ngilizce ile, belki de tamamen yapay zekaya yazd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f makaleler neyi \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n en y\u00fcksek puanlar\u0131 al\u0131rken yerel ve \u00f6nemli bir probleme odaklanan bir \u00e7al\u0131\u015fma kimsenin dikkatini \u00e7ekmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc zaten art\u0131k hi\u00e7bir \u015fey hi\u00e7 kimsenin dikkatini \u00e7ekmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k hi\u00e7 kimse hi\u00e7bir \u015fey okumuyor. Sadece nefes almaks\u0131z\u0131n yaz\u0131yor ve yay\u0131nl\u0131yor. Price’\u0131n Little Science Big Science kitab\u0131nda bahsetti\u011fi bilimsel k\u0131yamet \u015furalarda bir yerlerde olmal\u0131.<\/p>\n\n\n\n “… It is clear that we cannot go up another two orders of magnitude as we have climbed the last five. If we did, we should have two scientists for every man, woman, child, and dog in the population, and we should spend on them twice as much money as we had. Scientific doomsday is therefore less than a century distant…<\/strong>” <\/em><\/p>\n\n\n\n Price, D. J. (1963).\u00a0Little science, big science<\/em>. NewYork: Columbia University Press.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Konuyu da\u011f\u0131tmadan kavramlar\u0131n do\u011fru adland\u0131r\u0131lmas\u0131na geri d\u00f6neyim. Uzunca s\u00fcredir ya\u011fmac\u0131 kavram\u0131n\u0131 kullan\u0131yorsam ba\u015f\u0131na ekliyorum bir “so-called”. S\u0131kl\u0131kla da a\u015fa\u011f\u0131daki gibi bir a\u00e7\u0131klama yaparak \u015faibeli kavram\u0131n\u0131 kullanmay\u0131 tercih ediyorum. 1001 projemin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 da “Jeopolitik dinamikleri dikkate alan sorumlu ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirme politikalar\u0131yla \u015faibeli yay\u0131nc\u0131l\u0131k uygulamalar\u0131<\/strong>n\u0131n engellenmesi”. \u00c7\u00fcnk\u00fc sonucu de\u011fil, akademiyi bu sonuca g\u00f6t\u00fcren s\u00fcreci tart\u0131\u015fmay\u0131 daha do\u011fru buluyorum. <\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/www.zehrataskin.com\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/image.png\")