{"id":2181,"date":"2025-06-18T14:58:12","date_gmt":"2025-06-18T11:58:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/?p=2181"},"modified":"2025-06-18T14:58:13","modified_gmt":"2025-06-18T11:58:13","slug":"arastirma-yontemleri-teorisyen-peygamberler-ve-yontem-rahipleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/2025\/06\/18\/arastirma-yontemleri-teorisyen-peygamberler-ve-yontem-rahipleri\/","title":{"rendered":"Ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleri: ‘Teorisyen peygamberler ve y\u00f6ntem rahipleri’"},"content":{"rendered":"\n

Son iki d\u00f6nemdir \u201cAra\u015ft\u0131rma Y\u00f6ntemleri ve Yay\u0131n Eti\u011fi\u201d dersi veriyorum. Bu hafta yapt\u0131\u011f\u0131 nicel ara\u015ft\u0131rman\u0131n sunumunu ger\u00e7ekle\u015ftiren bir doktora \u00f6\u011frencisi \u015f\u00f6yle dedi: \u201cHocam, \u015fimdiye kadar hi\u00e7 nicel ara\u015ft\u0131rma yapmam\u0131\u015ft\u0131m. Hep nitel \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. O y\u00fczden \u00e7ok \u00f6\u011fretici ama biraz da ac\u0131 dolu bir s\u00fcre\u00e7 oldu.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Bu ifadesi \u00fczerine, daha \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 nitel ara\u015ft\u0131rmalar hakk\u0131nda konu\u015ftuk. Sonra ba\u015fka nicel \u00e7al\u0131\u015fmalara bakt\u0131k. T\u00fcm bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n sonunda vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z ortak bir kanaat vard\u0131: Baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar ne tam olarak nitel ne de tam olarak niceldi ve daha \u00e7ok \u201cnitelimsi\u201d ya da \u201cnicelimsi\u201d diyebilece\u011fimiz bir yerde duruyordu.<\/p>\n\n\n\n

Son haftalarda ise her k\u00f6\u015feden kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kan arka plan\u0131 iyi \u00e7izilmemi\u015f \u201cyar\u0131 yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fme\u201d \u00f6nerileri, nitel ara\u015ft\u0131rmay\u0131 nicel \u00f6l\u00e7\u00fctlerle s\u0131n\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015fan ifadeler, kavramsal \u00e7er\u00e7evesi eksik ama y\u00f6ntemsel \u201ctemiz\u201d g\u00f6r\u00fcnen metinler beni bu yaz\u0131y\u0131 yazmaya itti.<\/p>\n\n\n\n

Nas\u0131l ba\u015flamal\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, Levent Hoca\u2019n\u0131n iki ay \u00f6nce payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir Bourdieu al\u0131nt\u0131s\u0131 geldi akl\u0131ma:<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
https:\/\/x.com\/HMerkep\/status\/1901969942662054278<\/a> <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

\u201cAmpirik olan\u0131n kirlili\u011fine kar\u015f\u0131 feveran eden teorisist peygamberlerin ve imk\u00e2n olsa t\u00fcm ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 hayatlar\u0131n\u0131n geri kalan\u0131nda metodoloji derslerinde tutacak y\u00f6ntem rahiplerinin ortak noktas\u0131, y\u00f6ntem ve teoriyi ara\u015ft\u0131rma faaliyetinden ay\u0131rmalar\u0131d\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Daha g\u00fczel bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olabilir miydi? Sanmam.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi konuya giriyorum:
Ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerini bilmek neden \u00f6nemlidir? Y\u00f6ntem bir ama\u00e7 m\u0131d\u0131r, yoksa amac\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in se\u00e7ilen bir ara\u00e7 m\u0131? Teorisiz y\u00f6ntem olur mu, y\u00f6ntemsiz teori neye yarar? Ve neden etraf\u0131m\u0131z bu kadar \u00e7ok \u201cteorisyen peygamber\u201d ve \u201cy\u00f6ntem rahibi\u201d ile \u00e7evrili?<\/p>\n\n\n\n

Arkada\u015flar, haz\u0131r m\u0131y\u0131z?<\/p>\n\n\n\n

Y\u00f6ntemsiz teori, teorisiz y\u00f6ntem<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierre Bourdieu, Sosyoloji Zanaat\u0131<\/em> adl\u0131 eserinde ampirik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmseyen teorisyenlerle, metodolojiyi adeta kutsal bir metin gibi yorumlayan y\u00f6ntemcileri ayn\u0131 \u00e7er\u00e7evede ele\u015ftiriyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu iki grup da ara\u015ft\u0131rmay\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir s\u00fcre\u00e7 olarak g\u00f6rmek yerine, teoriyi ve y\u00f6ntemi soyut ve kendi i\u00e7inde kapal\u0131 alanlar olarak ele al\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n

Pozitivist miras\u0131n etkilerine fazlas\u0131yla maruz kalm\u0131\u015f bir be\u015fer olarak bazen ben de b\u00f6yle olabiliyorum :=) O y\u00fczden ki\u015fisel \u00f6rneklerle s\u00fcsleyeyim biraz.<\/p>\n\n\n\n

Ger\u00e7ekten \u00e7ok iyi bir ampirik ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131k (\u015fu<\/a> yaz\u0131n\u0131n son paragraf\u0131nda bahsetti\u011fim \u00e7al\u0131\u015fma). Bir sosyoloji dergisine g\u00f6ndermeye karar verdik. Ara\u015ft\u0131rma ekibindeki sosyolog dedi ki bunun arkas\u0131nda hangi teori var, hangi teoriye dayand\u0131rabiliriz. Bilmem, hangi teoriye dayand\u0131rabiliriz dedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc derim. \u00c7\u00fcnk\u00fc benim geldi\u011fim pozitivist arkaplan jeoepistemik konumlanma veya epistemolojik fark\u0131ndal\u0131k demez. O anlama gelen \u00e7ok \u015fey s\u00f6yleriz ama bir teori ile s\u00fcslememiz genellikle beklenmez. <\/p>\n\n\n\n

Fark ediyorum ki tam tersi de var: Afili teorilerle s\u00fcslenmi\u015f, ancak ampirik taraf\u0131 zay\u0131f ve y\u00f6nteme uygun olmayan pek \u00e7ok unsurla dolu \u00e7al\u0131\u015fmalar da g\u00f6r\u00fcyoruz. Bence bu dengesizli\u011fin temel nedeni, y\u00f6ntemi ya da teoriyi -t\u0131pk\u0131 Bourdieu\u2019nun dedi\u011fi gibi- kutsalla\u015ft\u0131rmak ve ara\u015ft\u0131rma s\u00fcrecini, yani as\u0131l meseleyi ikinci plana atmak. Yani belki de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde akademide s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z teorisiz ve y\u00f6ntemden kopuk ara\u015ft\u0131rma pratiklerini, pozitivist miras\u0131n etkilerini ve ara\u015ft\u0131rma tasar\u0131m\u0131ndaki kavramsal eksiklikleri \u00e7ok az tart\u0131\u015f\u0131yor olu\u015fumuzdan oluyor bunlar hep.<\/p>\n\n\n\n

Say\u0131sal olan\u0131n idealle\u015ftirilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Modern sosyal bilimlerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc kabul etmek istemesek de pozitivist epistemolojinin izlerini ta\u015f\u0131yor. Bilginin ancak \u00f6l\u00e7\u00fclebilir ve genellenebilir oldu\u011funda \u201cbilimsel\u201d kabul edilmesi ve ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirme sistemlerinin ampirik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6ncelemesi \u00f6zellikle nicel ara\u015ft\u0131rma yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 norm haline getirdi. Bu nedenle, nitel ara\u015ft\u0131rmalar dahi s\u0131kl\u0131kla nicel kriterlerle de\u011ferlendiriliyor. Bu da ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara \u201cnitel \u00e7al\u0131\u015fmada en fazla 25 ki\u015fiyle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr\u201d gibi yanl\u0131\u015f genellemeler yapt\u0131r\u0131yor. Oysa nitel ara\u015ft\u0131rmalarda ama\u00e7 \u00f6rneklemin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc de\u011fil, kuramsal doyum ve anlam derinli\u011fi. <\/p>\n\n\n\n

Ara\u015ft\u0131rmay\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel emek s\u00fcreci olmaktan \u00e7\u0131karmak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bourdieu\u2019nun metaforlar\u0131yla s\u00f6ylemek gerekirse, baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u201cy\u00f6ntem rahipli\u011fi\u201d yaparak metodolojiyi kutsalla\u015ft\u0131r\u0131r, ama onu ba\u011flam\u0131ndan kopar\u0131r. Di\u011fer yandan baz\u0131lar\u0131 ise \u201cteorisyen peygamber\u201d edas\u0131yla ampirik veriye s\u0131rt \u00e7evirir. Bu iki yakla\u015f\u0131m\u0131n ortak noktas\u0131, ara\u015ft\u0131rmay\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel emek s\u00fcreci olarak de\u011fil, bi\u00e7imsel bir g\u00f6rev olarak g\u00f6rmeleridir. Oysa y\u00f6ntem, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n epistemolojik altyap\u0131s\u0131 ve ara\u015ft\u0131rma sorusuyla birlikte \u015fekillenir. Teori ise neyi, neden ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

\u015eekersiz \u00e7ay, teorisiz y\u00f6ntem<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sahada s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bir di\u011fer sorun da, ara\u015ft\u0131rma konusunu netle\u015ftirmeden ve kavramsal \u00e7er\u00e7evesini olu\u015fturmadan do\u011frudan y\u00f6nteme ge\u00e7ilmesi. Yaln\u0131zca \u201cmoda\u201d oldu\u011fu i\u00e7in nitel bir yakla\u015f\u0131m\u0131n benimsenmesi -ya da hi\u00e7bir kuramsal altyap\u0131s\u0131 olmayan bir \u00e7al\u0131\u015fmaya, sadece \u00fc\u00e7 ki\u015fiyle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc diye nitel ara\u015ft\u0131rma denmesi- bunun tipik \u00f6rnekleri aras\u0131nda. ‘Yar\u0131 yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fme’ yap\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen i\u00e7erik analizi yerine kaba say\u0131mlar\u0131n ve daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc s\u0131kl\u0131k tablolar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131na s\u0131k\u00e7a rastl\u0131yoruz. T\u00fcm bunlar, kavramsal altyap\u0131 eksikli\u011finin do\u011frudan sonucu. Bu durum yaln\u0131zca yanl\u0131\u015f y\u00f6ntem se\u00e7imine de\u011fil, ayn\u0131 zamanda hatal\u0131 yorumlara ve g\u00fcvenilmez sonu\u00e7lara da neden oluyor. <\/p>\n\n\n\n

S\u0131kl\u0131kla \u015f\u00f6yle mesajlar al\u0131yorum: \u201cHocam, ben de sizin gibi metin analizi yapmay\u0131 planl\u0131yorum. R m\u0131 \u00f6\u011freneyim, Python mu?\u201d Bu ikisi de elbette metin analizi i\u00e7in kullan\u0131labilir. Mesele teknik olarak hangisinin \u201cdaha iyi\u201d oldu\u011fu de\u011fil. Ama asl\u0131nda as\u0131l sorun bu soruda gizli: \u201cBen metin analizi yapmay\u0131 planl\u0131yorum\u201d ifadesi do\u011fru bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

Ben metin analizi yapt\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc at\u0131f c\u00fcmlelerinin ontolojik d\u00fczeyde incelenmesinin gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. O ara\u015ft\u0131rma sorusunu cevaplayabilmek i\u00e7in metin s\u0131n\u0131flama algoritmalar\u0131n\u0131 kulland\u0131m. Bu s\u00fcre\u00e7te hangi yaz\u0131l\u0131m\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131m en son d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm \u015feydi. <\/p>\n\n\n\n

\u201cNe yapmak istiyorum?\u201d sorusunu sormadan, \u201changi y\u00f6ntemle yapay\u0131m?\u201d ya da \u201changi arac\u0131 kullanay\u0131m?\u201d demek, \u00e7ay\u0131 demlemeden hangi fincanda i\u00e7ece\u011fini se\u00e7mek gibi bir \u015fey.<\/p>\n\n\n\n

Zanaatk\u00e2rl\u0131k olarak ara\u015ft\u0131rma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u0131ssadan hisse dostlar\u0131m, iyi bir ara\u015ft\u0131rma, sadece do\u011fru y\u00f6ntemi kullanmakla de\u011fil, ara\u015ft\u0131rma sorusunu ba\u011flama yerle\u015ftirmek, teorik altyap\u0131y\u0131 kurmak ve y\u00f6ntemi bu yap\u0131 i\u00e7inde konumland\u0131rmakla m\u00fcmk\u00fcn. Bourdieu\u2019nun \u201czanaat\u201d vurgusu tam da buradan geliyor. Ara\u015ft\u0131rma bir teknikler b\u00fct\u00fcn\u00fc de\u011fil, d\u00fc\u015f\u00fcnsel ve etik bir u\u011fra\u015f. Bilimsel \u00fcretimde teorisizlik de y\u00f6ntem k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc de eksiklikleri beraberinde getiriyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Son iki d\u00f6nemdir \u201cAra\u015ft\u0131rma Y\u00f6ntemleri ve Yay\u0131n Eti\u011fi\u201d dersi veriyorum. Bu hafta yapt\u0131\u011f\u0131 nicel ara\u015ft\u0131rman\u0131n sunumunu ger\u00e7ekle\u015ftiren bir doktora \u00f6\u011frencisi \u015f\u00f6yle dedi: \u201cHocam, \u015fimdiye kadar…<\/p>\n

Devam\u0131n\u0131 okuyunAra\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleri: ‘Teorisyen peygamberler ve y\u00f6ntem rahipleri’<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2181","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","entry"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2181","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2181"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2181\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2184,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2181\/revisions\/2184"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}