{"id":2315,"date":"2025-10-21T11:01:39","date_gmt":"2025-10-21T08:01:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/?p=2315"},"modified":"2025-10-21T14:00:15","modified_gmt":"2025-10-21T11:00:15","slug":"akademik-bilginin-mesruiyeti-uzerine-taninma-rejimleri-ve-epistemik-hiyerarsiler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/2025\/10\/21\/akademik-bilginin-mesruiyeti-uzerine-taninma-rejimleri-ve-epistemik-hiyerarsiler\/","title":{"rendered":"Akademik bilginin me\u015fruiyeti \u00fczerine: Tan\u0131nma rejimleri ve epistemik hiyerar\u015filer"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu hafta 8. Uluslararas\u0131 Y\u00fcksek\u00f6\u011fretim \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Konferans\u0131nda (<a href=\"https:\/\/yocad.org.tr\/assets\/IHEC2025-PROGRAM.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Y\u00d6\u00c7AD 2025<\/a>) G\u00fcleda (Do\u011fan), Duygun (G\u00f6kt\u00fcrk) ve G\u00f6k\u00e7e (G\u00f6kalp) Hocalarla &#8220;Bilgi, s\u0131n\u0131rlar ve tan\u0131nma: Akademik \u00fcretimde e\u015fitsizli\u011fin k\u00fclt\u00fcrel bi\u00e7imleri&#8221; ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir panel ger\u00e7ekle\u015ftirdik. Elbette s\u00f6ylemek istedi\u011fimiz her \u015feyi s\u00f6yleyecek zaman yoktu ve salonumuz h\u0131nca h\u0131n\u00e7 dolmu\u015f olsa da etki alan\u0131m\u0131z o salondaki ki\u015filerle s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Ben de ne yapabilirim diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ve o panelde G\u00fcleda ile birlikte \u00fcstlendi\u011fimiz k\u0131sm\u0131, &#8220;Akademik bilginin me\u015frutiyeti \u00fczerine: Tan\u0131nma rejimleri ve epistemik hiyerar\u015filer&#8221; ba\u015fl\u0131kl\u0131 konu\u015fmay\u0131 burada metinle\u015ftireyim istedim. Panelde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z slaytlar burada: <a href=\"https:\/\/www.zehrataskin.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/yocad2025_panel_gd_zt.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">ppt <\/a> (bu arada mini not: Sa\u011fda solda web sitemde keyifle yer verdi\u011fim sunumlar\u0131m\u0131 \u00fcst\u00fcnde ba\u015fka ki\u015filerin ismi yazarken ve ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan seslendirilirken g\u00f6r\u00fcyorum. En az\u0131ndan kaynak g\u00f6sterin annem. &#8216;A\u00e7\u0131k bilim&#8217; inan\u0131n bu de\u011fil :=)) <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Haydi ba\u015flayal\u0131m&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&#8216;Tan\u0131nma&#8217; ile ne kast ediyoruz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Baz\u0131 bilgiler do\u011fru olduklar\u0131 i\u00e7in de\u011fil, tan\u0131nd\u0131klar\u0131 i\u00e7in sayg\u0131n say\u0131l\u0131yor. Akademinin i\u00e7inde bunu her g\u00fcn fark ediyoruz. Bir bilginin de\u011feri i\u00e7eri\u011finden \u00e7ok, kim taraf\u0131ndan, nerede, hangi dilde yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131na ve hangi \u00f6l\u00e7\u00fctlere sahip oldu\u011funa g\u00f6re belirleniyor. Bizim tart\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda da \u015fu basit ama zor sorular var: <\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Bir bilgi neden \u201cme\u015fru\u201d say\u0131l\u0131r?<\/li>\n\n\n\n<li>Kimler \u201cuzman\u201d olarak konu\u015fabilir?<\/li>\n\n\n\n<li>Kimin bilgisi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olur, kimin sesi k\u0131s\u0131l\u0131r?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu yaz\u0131da akademik bilginin me\u015fruiyet kaynaklar\u0131n\u0131, g\u00f6r\u00fcnmeyen tan\u0131nma rejimlerini ve bunlar\u0131n \u00fcretti\u011fi epistemik hiyerar\u015fileri bulacaks\u0131n\u0131z. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tan\u0131nma rejimleri: Bilginin g\u00f6r\u00fcnmez altyap\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">G\u00fcleda da ben de lisans ve lisans\u00fcst\u00fc \u00f6\u011frencilerine ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleri dersi veriyoruz. \u00c7ok nahif \u015fekilde N\u015eA&#8217;da bilimin objektif olmas\u0131 gerekti\u011finden, bilimsel bilginin do\u011frulu\u011fundan, do\u011frulanabilirli\u011finden bahsediyoruz. Halbuki akademik bilgi yaln\u0131zca d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir \u00fcretim de\u011fil. Hele de bug\u00fcn geldi\u011fimiz noktada hi\u00e7 de\u011fil. Akademik bilgi \u00e7e\u015fitli tan\u0131nma mekanizmalar\u0131 taraf\u0131ndan bi\u00e7imlendiriliyor. Bir bilginin yay\u0131nlanabilir olup olmayaca\u011f\u0131na, kimin uzman say\u0131laca\u011f\u0131na, hangi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclece\u011fine \u00e7o\u011fu zaman bu mekanizmalar karar veriyor. Bu mekanizmalar hem kurumsal (\u00fcniversite s\u0131ralamalar\u0131, atama-y\u00fckseltme \u00f6l\u00e7\u00fctleri, performans g\u00f6stergeleri) hem de k\u00fclt\u00fcrel (dil, yay\u0131n mecras\u0131, kuramsal merkezler, e\u015fik bek\u00e7ili\u011fi) d\u00fczeylerde i\u015fliyor. B\u00f6ylece akademik alan g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde tarafs\u0131z ama ger\u00e7ekte olduk\u00e7a hiyerar\u015fik bir tan\u0131nma sistemi \u00fcretiyor. Sonu\u00e7ta da bilgi \u00fcretimi giderek daha fazla \u015fu \u00fc\u00e7 soruya indirgeniyor:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Ka\u00e7 yay\u0131n yapt\u0131n?<\/li>\n\n\n\n<li>Nerede yay\u0131mland\u0131?<\/li>\n\n\n\n<li>Ka\u00e7 at\u0131f ald\u0131?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu g\u00f6stergeler, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde fazlas\u0131yla nesnel olsalar da belirli bir bilgi rejimini me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u201c\u00dclkesi iyiyse, dili \u0130ngilizce ise iyidir.\u201d<\/li>\n\n\n\n<li>\u201cKurumu iyiyse iyidir.\u201d<\/li>\n\n\n\n<li>\u201cYay\u0131n\u0131 Q1\u2019deyse de\u011ferlidir.\u201d<\/li>\n\n\n\n<li>&#8220;Di\u011ferleri g\u00f6rd\u00fcyse\/kulland\u0131ysa de\u011ferlidir&#8221;<\/li>\n\n\n\n<li>&#8230;<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">B\u00f6ylece bilginin de\u011feri i\u00e7eri\u011finden \u00e7ok dola\u015f\u0131m ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 hale geliyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kurumsal tan\u0131nma: Tek tip \u00fcniversite, tek tip ara\u015ft\u0131rmac\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fazlas\u0131yla \u00fcz\u00fcc\u00fc ama akademide \u00e7al\u0131\u015fanlar olarak \u00fcniversite s\u0131ralamalar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya zorlan\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc &#8220;en iyi&#8221; olmak i\u00e7in o listelerde olmak \u015fart. THE ve QS gibi ticari endeksler g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde &#8216;kalite&#8217;yi \u00f6l\u00e7erken ger\u00e7ekte tek tip bir \u00fcniversite modelini dayat\u0131yor: Uluslararas\u0131 s\u0131ralamalarda yer alan, yabanc\u0131 \u00f6\u011frencisi olan, ticari de\u011feri y\u00fcksek kurumlar ba\u015far\u0131l\u0131 say\u0131l\u0131yor. Ayn\u0131 durum ara\u015ft\u0131rmac\u0131 d\u00fczeyinde de ge\u00e7erli. Atama-y\u00fckseltme kriterleri, performans g\u00f6stergeleri, proje de\u011ferlendirme sistemleri hep ayn\u0131 dilde konu\u015fuyor: \u201cNe kadar tan\u0131n\u0131yorsan, o kadar iyisin.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu s\u00f6ylem, fark\u0131nda olmadan epistemik bir hiyerar\u015fiyi yeniden kuruyor. Baz\u0131 \u00fclkelerin akademisyenleri \u201creferans\u201d, di\u011ferleri \u201c\u00f6rnek vaka\u201d olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Baz\u0131 kurumlar bilgi \u00fcretiminde merkez, baz\u0131lar\u0131 ise yaln\u0131zca veri sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131. Bilimsel merak yava\u015f yava\u015f bir tan\u0131nma stratejisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Yay\u0131nc\u0131l\u0131k rejimleri: E\u015fitlik s\u00f6ylemi, e\u015fitsizlik prati\u011fi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bilimsel yay\u0131nc\u0131l\u0131k uzun s\u00fcredir k\u00fcresel bir sistem olarak tan\u0131t\u0131l\u0131yor ve sistemin asli unsurlar\u0131 e\u015fitlik s\u00f6ylemini dillerinden d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fcyor. Ancak bu k\u00fcreselli\u011fin i\u00e7i, Anglo-Amerikan yay\u0131nc\u0131l\u0131k normlar\u0131yla doldurulmu\u015f durumda. Web of Science ve Scopus gibi ticari dizinler hangi bilginin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olaca\u011f\u0131na karar veriyor. Hesaplama y\u00f6nteminde b\u00fcy\u00fck sorunlar olan etki fakt\u00f6r\u00fc ve Q s\u0131n\u0131flamalar\u0131 bilimsel etkiyi tek bir eksene, at\u0131f eksenine hapsediyor. Bu eksenin merkezinde de y\u00fcksek gelirli \u00fclkelerden \u0130ngilizce dergiler var. En son <a href=\"https:\/\/osf.io\/preprints\/socarxiv\/cm5uz_v1\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">\u015fu<\/a> makalede &#8220;oligopol&#8221; yani tekel kavram\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in hakemden &#8220;siz kim olarak d\u00fcnyam\u0131za d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ulvi yay\u0131nc\u0131l\u0131k tanelerine oligopol dersiniz&#8221; yorumu ald\u0131k. Makaleyi reddetti s\u0131rf bu y\u00fczden. Son y\u0131llarda \u00c7in&#8217;den ba\u015fka hi\u00e7bir yerden makale yay\u0131nlamam\u0131\u015f, hatta her gelen makaleyi masadan reddeden dergiyi \u015fikayet ettim. E sizden gelen \u00e7al\u0131\u015fmalarda <em>novelty <\/em>sorunu var dediler. Siz derken kastetti\u011fi ben de\u011fildim, komple koca bir \u00fclkeydi. Bat\u0131 hegemonyas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan bir edit\u00f6r a\u00e7\u0131k\u00e7a T\u00fcrkiye&#8217;den gelen makaleleri daha masadan \u00f6\u011fretici ret mektuplar\u0131 ile reddediyorum dedi. Alk\u0131\u015flayan oldu. T\u00fcm bunlara sesimizi \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda &#8220;kural bu oynuyoruz&#8221; veya &#8220;adam hakl\u0131 beyler, da\u011f\u0131l\u0131n&#8221; cevaplar\u0131n\u0131 almam\u0131z bile bu yay\u0131nc\u0131l\u0131k rejimlerini nas\u0131l kabul etti\u011fimizle ilgili.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir de a\u00e7\u0131k bilim var. Bu hafta a\u00e7\u0131k eri\u015fim haftas\u0131. Birka\u00e7 sene \u00f6nce Poynder&#8217;in att\u0131\u011f\u0131 &#8220;I am signing off&#8230;&#8221; ile ba\u015flayan <a href=\"https:\/\/x.com\/RickyPo\/status\/1728308480321229067\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">twit<\/a>inden atmama ramak var. <a href=\"https:\/\/almasiproject.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">ALMASI<\/a> ve <a href=\"https:\/\/diamasproject.eu\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">DIAMAS<\/a> projelerinde <a href=\"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/2024\/06\/29\/elmas-acik-erisimli-dergiler-ve-turkiyenin-yayincilik-ekosisteminin-degerlendirilmesi\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">elmas a\u00e7\u0131k eri\u015fim<\/a>in d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7abalarken daha net anl\u0131yorum bu durumu. K\u00f6kl\u00fc dernek dergileri tekel yay\u0131nevlerinin platformlar\u0131ndan \u00e7ekilmeye ve elmas yolu tercih etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan beri gelirleriyle ilgili endi\u015fe duyan yay\u0131nevleri elmas a\u00e7\u0131k eri\u015fimin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmad\u0131\u011f\u0131na veya d\u00fc\u015f\u00fck kalitesine y\u00f6nelik arg\u00fcmanlar\u0131n\u0131 y\u00fcksek tondan listelemeye ba\u015flad\u0131 bile. Desteklenmedikleri takdirde hi\u00e7bir zaman s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmayaca\u011f\u0131n\u0131 veya kalitesinin y\u00fckselmeyece\u011fini biliyorlar. Tart\u0131\u015fmaya a\u00e7arlarsa \u015f\u00fcphe yaratacaklar\u0131n\u0131 da biliyorlar. Hat\u0131rlarsan\u0131z MDPI ve Frontiers ile APC sermayesini payla\u015fmak da a\u011f\u0131r gelmi\u015fti ve benzer bir s\u00f6yleme o zaman da \u015fahit olmu\u015ftuk. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">G\u00f6r\u00fcn\u00fcrde kamu kaynaklar\u0131yla \u00fcretilen bilimsel \u00e7\u0131kt\u0131lara eri\u015fimin a\u00e7\u0131k olmas\u0131 olan a\u00e7\u0131k eri\u015fim co\u011frafik e\u015fitsizlikleri yeniden \u00fcreten bir sistem haline d\u00f6nd\u00fc bile. En y\u00fcksek APC alan dergiler \u0130ngilizce yay\u0131n yapan, ticari bir yay\u0131nevine ba\u011fl\u0131, y\u00fcksek gelirli \u00fclke dergileri (bununla ilgili bir \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z yay\u0131nlanmak \u00fczere). APC&#8217;ler nas\u0131lsa art\u0131k ara\u015ft\u0131rma fonlar\u0131ndan kar\u015f\u0131lan\u0131yor diye \u00fccretlerini 2 kat art\u0131ran da yine bu dergiler. Yani ulvi bir hareket olarak ba\u015flayan a\u00e7\u0131k eri\u015fim bile e\u015fitlik de\u011fil, ekonomik ayr\u0131cal\u0131k \u00fczerinden i\u015fliyor ve elbette geldi\u011fimiz noktada en b\u00fcy\u00fck savunucular\u0131 ticari yay\u0131nevleri. Biz de tam olarak \u015fu noktaday\u0131z&#8230;<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"676\" src=\"https:\/\/www.zehrataskin.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/image-1-1024x676.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2318\" style=\"width:553px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/www.zehrataskin.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/image-1-1024x676.png 1024w, https:\/\/www.zehrataskin.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/image-1-300x198.png 300w, https:\/\/www.zehrataskin.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/image-1-768x507.png 768w, https:\/\/www.zehrataskin.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/image-1.png 1202w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Kaynak: <a href=\"https:\/\/x.com\/rafabppinheiro\/status\/1784978253368717765\">https:\/\/x.com\/rafabppinheiro\/status\/1784978253368717765<\/a> <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>K\u00fclt\u00fcrel tan\u0131nma: \u0130ngilizce merkezlilik ve g\u00f6r\u00fcnmez bilgiler<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcm bu sayd\u0131klar\u0131mdan \u00f6t\u00fcr\u00fc bilimsel \u00e7evrelerde \u201cevrensel bilgi \u00fcretmek\u201d \u00e7ok \u00f6nemli. Halbuki evrensel say\u0131lan bilgi \u00e7o\u011fu zaman belirli k\u00fclt\u00fcrel kodlarla bi\u00e7imlenmi\u015f bir bilgi bi\u00e7imi. Hitap edilen kitleyi \u00f6nemsemeyen, d\u00fcnyan\u0131n dertlerini merkeze almayan, sadece y\u00fckselme veya tan\u0131nma i\u00e7in se\u00e7ilen bir \u00fcretim i\u00e7inde debelenmek bu. Ger\u00e7ek bilim de tabi ki bu de\u011fil. Sonu\u00e7ta ne oluyor, yerel dillerde yaz\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00e7o\u011fu zaman akademik dola\u015f\u0131m\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131yor ve yerel kavramlar, yerel y\u00f6ntemler ya da toplumsal ba\u011flamlar k\u00fcresel literat\u00fcrde yer bulam\u0131yor\/tan\u0131nm\u0131yor. El art\u0131r\u0131yorum, kendi ulusal literat\u00fcrlerinde bile yer alm\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc sistemde bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yok ve bu y\u00fczden pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n ger\u00e7ek dertleriyle dertlenmek istemiyor. Bunu OpenAlex gibi b\u00fcy\u00fck a\u00e7\u0131k veri tabanlar\u0131nda bile yay\u0131nlar\u0131n %70\u2019inden fazlas\u0131n\u0131n \u0130ngilizce olmas\u0131ndan anlayabiliyoruz. Elbette uluslararas\u0131 konularda ortak dil (lingua franca) \u0130ngilizce olabilir ancak bu d\u00fczeyde bir \u0130ngilizce \u00fcretim yaln\u0131zca bir dil tercihinin de\u011fil k\u00fclt\u00fcrel bir hiyerar\u015finin g\u00f6stergesi gibi. Bilimde \u00e7ok dillili\u011fi desteklemek \u00fczere bir giri\u015fimin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ana sebebi de tam olarak bu (<a href=\"https:\/\/www.helsinki-initiative.org\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Helsinki Giri\u015fimi<\/a>) <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>E\u015fik bek\u00e7ili\u011fi mekanizmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bilimsel alanlarda g\u00f6r\u00fcnmez bir s\u0131n\u0131r var. Belki de g\u00f6r\u00fcnmez oldu\u011fu san\u0131l\u0131yor. Bir kez g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda g\u00f6rmemek m\u00fcmk\u00fcn olmuyor \u00e7\u00fcnk\u00fc. Bu s\u0131n\u0131r kimi zaman sessizlikle, kimi zaman kibarl\u0131k kisvesi alt\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fcmsemeyle beliriyor. Bu s\u0131n\u0131r, kimin konu\u015fabilece\u011fini, kimin dinlenece\u011fini, kimin i\u00e7eri al\u0131naca\u011f\u0131n\u0131 belirliyor. Bu g\u00f6r\u00fcnmez d\u00fczenin ad\u0131 e\u015fik bek\u00e7ili\u011fi, yani \u0130ngilizcesiyle &#8220;<em>gate-keeping<\/em>&#8220;. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">E\u015fik bek\u00e7ili\u011fi bilimin giri\u015f kap\u0131lar\u0131n\u0131 tutan bir denetim mekanizmas\u0131. Makaleler hangi dergilere g\u00f6nderilir, kimler hakem se\u00e7ilir, hangi de\u011ferlendirme kriterleri ge\u00e7erlidir, hangi kavramlar me\u015fru say\u0131l\u0131r. T\u00fcm bunlar bilginin ge\u00e7i\u015f noktalar\u0131nda i\u015fleyen, \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6r\u00fcnmeyen ama hissedilen kap\u0131 e\u015fikleri. Bu mekanizmaysa yaln\u0131zca teknik bir i\u015fleyi\u015f de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir k\u00fclt\u00fcrel s\u00fczge\u00e7 i\u015flevi g\u00f6r\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d6rne\u011fin, yak\u0131n zamanda Nature\u2019da yay\u0131mlanan bir <a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/d41586-025-02922-y\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">yaz\u0131<\/a>, hakemlik s\u00fcrecinin bu g\u00f6r\u00fcnmez e\u015fiklerini a\u00e7\u0131k eden \u00f6rnekleri payla\u015ft\u0131. Yaz\u0131da, hakemlerin makale de\u011ferlendirmesinde kulland\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli ifadeler aktar\u0131l\u0131yordu. Onlardan baz\u0131lar\u0131 \u015f\u00f6yle (tetikleyici i\u00e7erik): <\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cBu makalenin yaz\u0131m\u0131 berbat\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cGeli\u015fmekte olan bir \u00fclkede \u00fcniversiteye gitmenin sonucu bu.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cBilim d\u0131\u015f\u0131nda bir kariyeri ciddi bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcnmelisin.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cBu gen\u00e7 han\u0131m, alandaki \u00f6nde gelen erkekler taraf\u0131ndan mentorluk ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u015fansl\u0131.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;\u0130lk yazar bir kad\u0131n. Mutfakta olmal\u0131, makale yazmamal\u0131.&#8221;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cBu g\u00f6nderiden tamamen hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frad\u0131m; hi\u00e7bir \u015fey ba\u015farmam\u0131\u015f, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kaynak israf\u0131.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cYazar\u0131n soyad\u0131 \u0130spanyolca gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Makaleyi okumad\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u00f6t\u00fc \u0130ngilizceyle dolu oldu\u011fundan eminim.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cBu makale zaman\u0131m\u0131 harcamaya de\u011fmezdi; bu y\u00fczden okumad\u0131m ve reddedilmesini \u00f6neriyorum.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cBu sorunlu makaleyi o kadar \u00e7ok yeniden yazd\u0131m ki art\u0131k yazarlar aras\u0131nda benim de ad\u0131m ge\u00e7meli.\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu c\u00fcmleler yaln\u0131zca nezaketsiz hakem yorumlar\u0131 de\u011fil, hakemli\u011fin bir g\u00fc\u00e7 arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin simgesi. Bilimsel de\u011ferlendirme ad\u0131 alt\u0131nda; bilgiye de\u011fil, bilgi \u00fcreten \u00f6zneye h\u00fckmeden bir tonla yaz\u0131lm\u0131\u015f yorumlar hepsi ve kap\u0131n\u0131n e\u015fi\u011finden kimin ge\u00e7ebilece\u011fine, kimin \u201cyeterince bilimsel\u201d olmad\u0131\u011f\u0131na karar veren bek\u00e7ilerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 if\u015fa ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d6te yandan e\u015fik bek\u00e7ili\u011fi ve <a href=\"https:\/\/yetkinreport.com\/2025\/10\/12\/bilimin-gorunmeyen-yuzu-zorbaligin-sessizliginden-bilimin-esitlik-arayisina\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">akademik zorbal\u0131k<\/a> her zaman a\u00e7\u0131k bir sald\u0131r\u0131 bi\u00e7iminde ya\u015fanm\u0131yor. \u00c7o\u011fu zaman sessizli\u011fin i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fiyor. Davet edilmeyen toplant\u0131lar, g\u00f6rmezden gelinen fikirler, yan\u0131ts\u0131z e-postalar ve talepler, uygun de\u011fil denilerek reddedilen metinler\u2026 T\u00fcm bunlar, akademinin g\u00fcndelik e\u015fik bek\u00e7ili\u011fi. G\u00f6r\u00fcn\u00fcrde kimseyi d\u0131\u015flam\u0131yor ancak sistem kimin i\u00e7eride kalaca\u011f\u0131n\u0131 zaten \u00f6nceden belirlemi\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">E\u015fik bek\u00e7ili\u011fi yaln\u0131zca yay\u0131n s\u00fcre\u00e7lerinde de\u011fil, dil ve ba\u011flam tercihlerinde de kendini g\u00f6steriyor. \u0130ngilizce merkezli bir yay\u0131n evreninde, ba\u015fka dillerde veya ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrleri anlatan bilgi \u00e7o\u011fu zaman me\u015fruiyet e\u015fi\u011finden geri d\u00f6n\u00fcyor. \u201cYerel\u201d olarak etiketleniyor, \u201cdar kapsaml\u0131\u201d ya da \u201cilgin\u00e7 ama genel okur i\u00e7in uygun de\u011fil\u201d gibi ifadelerle \u00f6tekile\u015ftiriliyor. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu s\u0131n\u0131r\u0131 kimi zaman da kurumlar ve a\u011flar belirliyor. Hangi laboratuvardan geldi\u011finiz, hangi \u00fclkeyi temsil etti\u011finiz, hangi merkeze yak\u0131n durdu\u011funuz gibi nitelikler e\u015fikten ge\u00e7ip ge\u00e7emeyece\u011finizi tayin ediyor.  \u201cBizimkilerden biri mi?\u201d sorusu g\u00f6r\u00fcnmez ama etkili bir kimlik kontrol\u00fc haline geliyor. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu mekanizman\u0131n en tehlikeli yan\u0131 ise epistemik \u00e7e\u015fitlili\u011fe vurdu\u011fu darbe. Laboratuvardan bir kad\u0131n, b\u00f6l\u00fcmdeki gen\u00e7 bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ya da \u201cana ak\u0131m\u201d literat\u00fcr\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda yazan bir akademisyen d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131nda veya marjinalle\u015ftirildi\u011finde epistemik \u00e7e\u015fitlili\u011fin kolu baca\u011f\u0131 k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oluyor ve e\u015fik bek\u00e7ileri de zaten bu \u015fiddetten besleniyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Akademik \u00f6zne: Uyum, diren\u00e7, sim\u00fclasyon<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bahsetti\u011fim t\u00fcm bu e\u015fitsiz sistemin i\u00e7inde akademisyenler g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olabilmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli stratejiler geli\u015ftiriyor. Baz\u0131lar\u0131 uyum yolunu se\u00e7iyor: Anaak\u0131m literat\u00fcre referans veriyor, sayg\u0131n say\u0131lan dergilere g\u00f6nderiyor, hakem ne derse kabul ediyor, ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 ona g\u00f6re y\u00f6nlendiriyor. Epistemik adaletsizlik de\u011fil de epistemik \u00e7e\u015fitlilik demeyi tercih ediyor misal. Stratejik anahtar kelimeler kullan\u0131yor, fon sa\u011flay\u0131c\u0131n\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rma konusunu se\u00e7iyor. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Baz\u0131lar\u0131 diren\u00e7 g\u00f6steriyor ve alternatif mecralara y\u00f6neliyor. G\u00f6r\u00fcnmez oluyor. Haliyle tan\u0131nm\u0131yor. Herkesin se\u00e7me l\u00fcks\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu bir diren\u00e7 de\u011fil bu. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir de sim\u00fclasyonu tercih edenler var ve bu se\u00e7im \u00e7o\u011fu zaman k\u0131sa yoldan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olma stratejisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. T\u0131pk\u0131 kentlerde insanlar\u0131n kald\u0131r\u0131m yerine \u00e7imlerin \u00fczerinden ge\u00e7erek olu\u015fturdu\u011fu kestirme patikalar gibi. Bi\u00e7imsel yollar \u00e7o\u011fu zaman i\u015flevsizle\u015fiyor ve sistemin dayatt\u0131\u011f\u0131 rotalar uzad\u0131k\u00e7a \u00f6zne kendine bir arka kap\u0131 buluyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d6te yandan sim\u00fclasyon zamanla al\u0131\u015fkanl\u0131\u011fa, al\u0131\u015fkanl\u0131k da me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir k\u0131sayola d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu k\u0131sayol bilginin \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinde \u015faibeli yay\u0131nc\u0131l\u0131k pratiklerini besliyor: h\u0131zl\u0131 yay\u0131n, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck u\u011fruna y\u00fczeysel ara\u015ft\u0131rma, uygun ama \u00f6z\u00fcnden kopmu\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta hayatta kalma stratejisi olan \u015fey, bir s\u00fcre sonra sistemin ta kendisi haline geliyor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Epistemik tekd\u00fczelik: \u00d6l\u00e7\u00fclebilir olan\u0131n hakimiyeti<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sonu\u00e7ta elimizde kalan ne: Epistemik tekd\u00fczelik. Evrenselmi\u015f gibi sunulan tek bir bilgi modeli b\u00fct\u00fcn \u00e7e\u015fitlili\u011fi yava\u015f yava\u015f yutuyor. Farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imleri, yerel kavray\u0131\u015flar, sezgisel yollar bu b\u00fcy\u00fck homojenli\u011fin i\u00e7inde silikle\u015fiyor. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bug\u00fcn bilim giderek rakamlara, grafiklere ve puanlara indirgeniyor. Her \u015feyin \u00f6l\u00e7\u00fclebilir olmas\u0131 gerekti\u011fi fikri g\u00f6r\u00fcnmez bir dogmaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda. Oysa \u00f6l\u00e7\u00fclemedi\u011fi i\u00e7in eksik say\u0131lan \u015feyler var: Ba\u011flam\u0131n derinli\u011fi, sezginin g\u00fcc\u00fc, k\u00fclt\u00fcr, deneyim&#8230; <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bilimsel kalite art\u0131k bir kavray\u0131\u015f de\u011fil, bir skor tablosu. Makaleler puan al\u0131yor, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar s\u0131ralan\u0131yor, kurumlar yar\u0131\u015f\u0131yor. Ama as\u0131l soru hi\u00e7 de\u011fi\u015fmiyor: Ger\u00e7ekten her \u015fey \u00f6l\u00e7\u00fclebilir mi? ve \u00f6l\u00e7\u00fclemedi\u011fi i\u00e7in bir bilgi de\u011fersiz say\u0131labilir mi?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu arada fark\u0131nday\u0131m. Bunlar olduk\u00e7a varolu\u015fsal sorular ve biz bu sorular\u0131 tart\u0131\u015fmaya ba\u015flamad\u0131k\u00e7a her \u015fey k\u00f6t\u00fcye gitmeye devam edecek.  <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ba\u011flayamayaca\u011f\u0131m muhtemelen. O zaman bir dilekle tamamlayay\u0131m. Varolu\u015fsal sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 say\u0131lar\u0131 \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131rarak de\u011fil, ger\u00e7ekten tart\u0131\u015fabildi\u011fimiz nice g\u00fczel g\u00fcnler dilerim. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu hafta 8. Uluslararas\u0131 Y\u00fcksek\u00f6\u011fretim \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Konferans\u0131nda (Y\u00d6\u00c7AD 2025) G\u00fcleda (Do\u011fan), Duygun (G\u00f6kt\u00fcrk) ve G\u00f6k\u00e7e (G\u00f6kalp) Hocalarla &#8220;Bilgi, s\u0131n\u0131rlar ve tan\u0131nma: Akademik \u00fcretimde e\u015fitsizli\u011fin k\u00fclt\u00fcrel&#8230;<\/p>\n<div class=\"more-link-wrapper\"><a class=\"more-link\" href=\"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/2025\/10\/21\/akademik-bilginin-mesruiyeti-uzerine-taninma-rejimleri-ve-epistemik-hiyerarsiler\/\">Devam\u0131n\u0131 okuyun<span class=\"screen-reader-text\">Akademik bilginin me\u015fruiyeti \u00fczerine: Tan\u0131nma rejimleri ve epistemik hiyerar\u015filer<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2315","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","entry"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2315","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2315"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2315\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2325,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2315\/revisions\/2325"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2315"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2315"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2315"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}