Aral\u0131k ay\u0131nda akademimizin nabz\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in karma\u015f\u0131k bir cihaza gerek yok. Twitter (bence hala Twitter) hesab\u0131n\u0131z\u0131 a\u00e7man\u0131z yeterli. G\u00f6r\u00fcyorum ki Linkedin de \u00f6yle. Her yerde say\u0131 var. Bu y\u0131l 18738 at\u0131fa ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan edenlerle h-indeksinin 232 oldu\u011funu s\u00f6yleyenler kadeh toku\u015fturuyor. \u201c2423 makale\u201d, \u201c2739 bildiri\u201d, \u201c37832 kitap b\u00f6l\u00fcm\u00fc\u201d\u2026 Her \u015feyin bir say\u0131s\u0131 var. <\/p>\n\n\n\n
\u015eaka bir tarafa Aral\u0131k ger\u00e7ekten en \u00f6nemli ay\u0131m\u0131z. Sanki g\u00f6r\u00fcnmeyen bir d\u00fc\u011fmeye bas\u0131lm\u0131\u015f gibi birbiri ard\u0131na \u00e7\u0131kan kitaplar, k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde hakem s\u00fcrecinden ge\u00e7ip yay\u0131mlanm\u0131\u015f metinler, hedef kitlesi T\u00fcrkiye’de ya\u015fayanlar olan\/ba\u011flam\u0131 T\u00fcrkiye olan ama kapa\u011f\u0131nda uluslararas\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in daha haval\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ve yerel\/b\u00f6lgesel dergilerde yay\u0131nlanm\u0131\u015f \u0130ngilizce yay\u0131nlar dola\u015f\u0131ma giriyor. \u0130lk yazar olmak, katk\u0131 d\u00fczeyleri, makalelerin dili, yay\u0131nland\u0131klar\u0131 dergiler, g\u00fc\u00e7 ili\u015fkileri, g\u00fc\u00e7 dengeleri ve dengesizlikleri. Hepsinin bir say\u0131sal kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve ajandalarda bir yeri var.<\/p>\n\n\n\n
Bunun elbette bir nedeni var. Y\u0131l sonlar\u0131 akademik te\u015fvik ba\u015fvurular\u0131n\u0131n ve kadro s\u00fcre\u00e7lerinin zirveye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem. Bir yandan da giderek piyasala\u015fan bir akademik d\u00fczende g\u00f6r\u00fcn\u00fcr kalmak gerekiyor. Ancak g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn yolu \u00e7o\u011fu zaman yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015fin d\u00fc\u015f\u00fcnsel katk\u0131s\u0131n\u0131 anlatmaktan de\u011fil, \u00fcretimi say\u0131labilir hale getirmekten ge\u00e7iyor. Say\u0131n\u0131n sistemde her zaman bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 var. Kendi alan\u0131n\u0131zda yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00f6nemli bir katk\u0131n\u0131n, bamba\u015fka bir alanda \u00e7al\u0131\u015fan birinin zihninde yer edebilmesi i\u00e7in bile \u00e7o\u011fu zaman say\u0131larla ifade edilmesi yeterli. Hi\u00e7bir \u015fey anlatman\u0131za gerek yok. Zaten \u00f6nemli olan da i\u00e7eri\u011fi de\u011fil, niceli\u011fi g\u00fcvence alt\u0131na alan bu dilin i\u00e7inde yer kapabilmek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
Tam da bu y\u00fczden, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n neden \u00f6nemli oldu\u011funu, neyi de\u011fi\u015ftirdi\u011fini, hangi soruya cevap verdi\u011fini herkesin anlayabilece\u011fi bir dilde anlatman\u0131n k\u0131ymeti \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6r\u00fcnmez kal\u0131yor. Oysa bilim ileti\u015fimi, karma\u015f\u0131k s\u00fcre\u00e7leri sadele\u015ftirerek kamusal tart\u0131\u015fmay\u0131 g\u00fc\u00e7lendiren, bilginin sadece uzmanlar aras\u0131nda dola\u015fmas\u0131ndan \u00e7ok topluma ula\u015fmas\u0131na da katk\u0131 sa\u011flayan bir alan. \u0130nsanlar\u0131n kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131yor, politikalara, kurumlara, \u00f6\u011frencilere d\u00fc\u015f\u00fcnme zemini sunuyor. Fakat i\u00e7inde bulundu\u011fumuz sistem, bu t\u00fcr katk\u0131lar\u0131 talep etmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc tabloya yaz\u0131lacak bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yok. Puanlanm\u0131yor, s\u0131ralanm\u0131yor, \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fcyor. Dolay\u0131s\u0131yla de\u011feri \u00e7o\u011fu zaman metnin i\u00e7inde, toplumsal etkisinde kal\u0131yor ama sistemin radar\u0131na girmiyor.<\/p>\n\n\n\n
San\u0131yorum b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ortak bir duygu var: s\u00fcrekli h\u0131zlanma, yeti\u015fme, geride kalmama ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcr kalma bask\u0131s\u0131. Bir yar\u0131\u015f hali. En birinci gelebilmek i\u00e7in nefes nefese bir ko\u015fturmaca. Utrecth s\u0131ralama sistemlerinden \u00e7\u0131karken s\u00f6yleyince \u00e7ok haval\u0131 oluyor, ben s\u00f6yleyince muhtemelen ayn\u0131 etkiyi yapmaz ama bir “s\u0131\u00e7an yar\u0131\u015f\u0131”. <\/p>\n\n\n\n
Ve bu yar\u0131\u015f\u0131n tam ortas\u0131nda durdu\u011funuzda ister istemez \u015fu soru beliriyor: Bu yar\u0131\u015f\u0131n par\u00e7as\u0131 olmak istiyor muyuz, yoksa yaln\u0131zca mecbur b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in mi ko\u015fuyoruz? Y\u0131llard\u0131r inatla bu s\u0131\u00e7an yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmamak i\u00e7in ko\u015fmay\u0131 reddeden birinin yan\u0131nda duruyorum ve bu tutumun asl\u0131nda ne kadar sayg\u0131n ve k\u0131ymetli bir duru\u015f oldu\u011funu yak\u0131ndan g\u00f6zlemliyorum.<\/p>\n\n\n\n
Belki de tam bu noktada bireysel tercihlerden s\u00f6z etmek gerekiyor. Akademide var olma bi\u00e7imlerimiz giderek daha fazla ayn\u0131 kal\u0131ba sokuluyor. Ne kadar benzer g\u00f6r\u00fcn\u00fcrsek o kadar kabul g\u00f6r\u00fcyoruz. Oysa akademi d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7e\u015fitlili\u011fi ile anlaml\u0131. Farkl\u0131 \u00fcretim bi\u00e7imlerinin, farkl\u0131 h\u0131zlar\u0131n, farkl\u0131 katk\u0131 modellerinin bir arada var olabilmesi ile g\u00fc\u00e7l\u00fc. Herkesi ayn\u0131 yar\u0131\u015f pistine dizen ve yaln\u0131zca ayn\u0131 t\u00fcrden performans\u0131 \u00f6d\u00fcllendiren bir d\u00fczen, ister istemez ba\u015fka t\u00fcrden katk\u0131lar\u0131 sistematik olarak geri plana itiyor. Her t\u00fcrl\u00fc bilimsel ve toplumsal katk\u0131y\u0131 \u00f6ncelemesi beklenen sistem, bir anda bir t\u00fcr kapal\u0131 devreye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu durumda mesele yaln\u0131zca \u201ckim daha iyi?\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131 olmaktan \u00e7\u0131km\u0131yor. Akademinin ne t\u00fcr bir rekabeti me\u015fru g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve kimi hangi y\u00f6ntemlerle d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 daha temel bir soruya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
Bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc besleyen \u015feylerden biri de dikey hiyerar\u015fi. \u201cEn \u00f6nce yapan\u201d, \u201cen \u00e7ok yapan\u201d, \u201cen y\u00fcksek puan\u0131 alan\u201d, \u201cilk oturan\u201d olman\u0131n ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir de\u011fer olarak kodland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fczen. \u00dcstelik bu sadece d\u0131\u015far\u0131dan dayat\u0131lan bir yap\u0131 de\u011fil, hep birlikte yeniden \u00fcretti\u011fimiz bir zihniyet. Akademiyi daha yatay bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek yerine, \u00e7o\u011fu zaman dikey hiyerar\u015finin i\u00e7inde daha yukar\u0131da bir yer kapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. En birin\u00e7 olmak, en erken konu\u015fan olmak, en \u00e7ok bilen olmak, en \u00e7ok s\u00f6z hakk\u0131na sahip olmak. MF\u00d6\u2019n\u00fcn o me\u015fhur \u015fark\u0131s\u0131n\u0131n ironisi burada canl\u0131 bir ger\u00e7ekli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor asl\u0131nda: \u201cPeki peki anlad\u0131k, sen neymi\u015fsin be abi.\u201d Bu dil, bir yandan g\u00fcld\u00fcr\u00fcyor belki ama \u00f6te yandan akademik iklimin nas\u0131l bir \u201cs\u00fcrekli en olma yar\u0131\u015f\u0131\u201d \u00fczerinde kuruldu\u011funu da \u00e7ok iyi \u00f6zetliyor.<\/p>\n\n\n\n
Bu tablo yaln\u0131zca bireysel davran\u0131\u015flarla a\u00e7\u0131klanabilecek bir durum de\u011fil. As\u0131l mesele, bu tercihleri \u015fekillendiren kurumsal ve politik yap\u0131lar\u0131n mant\u0131\u011f\u0131nda yat\u0131yor. Ba\u015far\u0131n\u0131n nas\u0131l tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131, hangi \u00e7\u0131kt\u0131n\u0131n daha de\u011ferli say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve hangi \u00fcretim bi\u00e7imlerinin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131, asl\u0131nda akademinin hangi y\u00f6nde evrildi\u011fini de g\u00f6steriyor. E\u011fer ba\u015far\u0131 yaln\u0131zca \u00f6l\u00e7\u00fclebilir olanla tan\u0131mlan\u0131yorsa, do\u011fal olarak \u00f6l\u00e7\u00fclemeyen ya da kolay puanlanamayan alanlar\u0131n de\u011feri giderek azal\u0131yor. \u00dcstelik bu yaln\u0131zca h\u0131zl\u0131 ko\u015fanlar\u0131n de\u011fil, her a\u015fama ge\u00e7i\u015finde do\u011fru yerlerde konumlanmay\u0131 bilenlerin, do\u011fru hatlara eklemlenenlerin ve b\u00f6ylece \u201cen birinci\u201d olmay\u0131 garanti edenlerin avantajl\u0131 oldu\u011fu bir d\u00fczen yarat\u0131yor. Sonu\u00e7ta herkes, yaln\u0131zca \u00f6l\u00e7\u00fclebilir olanda kalabilmek i\u00e7in ko\u015fmaya ve \u00e7o\u011fu zaman da sistemle oyun oynamaya devam ediyor. Sistemle oyunu en iyi oynayan daha h\u0131zl\u0131 kazan\u0131yor, elmas\u0131 daha \u00e7abuk k\u0131zar\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Bunun yan etkileri ise giderek daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale geliyor. Uzun soluklu d\u00fc\u015f\u00fcnme s\u00fcre\u00e7leri yerini h\u0131zla sonu\u00e7 \u00fcretmeye b\u0131rak\u0131yor. Tart\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fc yerini puanlanabilir \u00e7\u0131kt\u0131lara b\u0131rak\u0131yor. Uzmanla\u015fma yok oluyor. Akademik bilgi, toplumsal ihtiya\u00e7lara yan\u0131t vermesi beklenen kamusal bir de\u011fer olmaktan uzakla\u015f\u0131p \u00e7o\u011fu zaman bireysel kariyer stratejisinin arac\u0131 gibi alg\u0131lan\u0131yor. B\u00f6yle bir ortamda d\u00fc\u015f\u00fcnsel derinli\u011fin ve ele\u015ftirel akl\u0131n gerektirdi\u011fi yava\u015fl\u0131k \u00e7o\u011fu zaman \u201cverimsizlik\u201d olarak kodlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Bu k\u00fclt\u00fcr yaln\u0131zca bireysel tercihleri de\u011fil, kurumlar\u0131n y\u00f6nelimlerini de belirliyor. \u00dcniversitelerin rekabet etti\u011fi, \u00fclkelerin s\u0131ralamalar \u00fczerinden anlam kazand\u0131\u011f\u0131 ve de\u011ferlendirme sistemlerinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde say\u0131sal g\u00f6stergelere yasland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fczende, nitelik \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmenin alan\u0131 giderek daral\u0131yor. \u201cNe \u00f6\u011frendik, neyi de\u011fi\u015ftirdik?\u201d sorular\u0131 geri \u00e7ekilirken, \u201cKa\u00e7 yay\u0131n?\u201d ve \u201cKa\u00e7 at\u0131f?\u201d sorular\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. B\u00f6ylece akademinin toplumsal me\u015fruiyeti de say\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne indirgeniyor ve bu s\u00fcre\u00e7te esas de\u011ferin izleri silikle\u015fiyor.<\/p>\n\n\n\n
Oysa \u00fcniversitelerin tarihsel rol\u00fc yaln\u0131zca daha \u00e7ok \u00fcretmek de\u011fil. Ayn\u0131 zamanda ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcncenin alan\u0131n\u0131 korumak, bilgiye farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan yakla\u015fabilmenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu bir entelekt\u00fcel iklim yaratmak. Akademinin de\u011ferini g\u00fc\u00e7lendiren \u015fey, herkesin ayn\u0131 y\u00f6nde ve ayn\u0131 h\u0131zla ko\u015fmas\u0131 de\u011fil. Tam tersine, farkl\u0131 h\u0131zlar\u0131n, farkl\u0131 y\u00f6ntemlerin ve farkl\u0131 katk\u0131 bi\u00e7imlerinin bir arada var olabilmesi. Son d\u00f6nemde kendimi s\u0131k s\u0131k Pluribus evreninde gibi hissediyorum. Ortak bir bilincin i\u00e7ine yerle\u015fmi\u015f, ayn\u0131 reflekslerle hareket eden, ayn\u0131 \u015feyleri do\u011fru ve de\u011ferli saymaya ko\u015fullanm\u0131\u015f bir topluluk gibiyiz. Yeni \u00fcretim var elbette ama ger\u00e7ek anlamda \u201cyeni\u201d olan\u0131n pay\u0131 giderek azal\u0131yor. O halde soru \u015fu: E\u011fer hepimiz ayn\u0131la\u015facaksak, geli\u015fme dedi\u011fimiz \u015fey nereden beslenecek?<\/p>\n\n\n\n
Bu nedenle tart\u0131\u015fmay\u0131 yaln\u0131zca bireylerin yeterince h\u0131zl\u0131 ko\u015fup ko\u015fmad\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinden de\u011fil, sistemin nas\u0131l bir ko\u015fuyu te\u015fvik etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek s\u00fcrd\u00fcrmek gerekiyor. Ne t\u00fcr bir akademik k\u00fclt\u00fcr in\u015fa etti\u011fimiz yaln\u0131z bug\u00fcn\u00fc de\u011fil gelece\u011fin \u00fcniversitesini de belirleyecek (tabi \u00f6yle bir \u015fey kalacaksa). E\u011fer akademiyi yaln\u0131zca say\u0131larla tan\u0131mlarsak, zamanla d\u00fc\u015f\u00fcncenin yerini g\u00f6stergelerin ald\u0131\u011f\u0131, toplumsal yarar\u0131n ikinci plana itildi\u011fi bir ortam \u00fcretmi\u015f oluruz. Ama e\u011fer tart\u0131\u015fmay\u0131 yeniden a\u00e7abilirsek, ba\u015fka t\u00fcr bir akademik varolu\u015fun m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini de hat\u0131rlayabiliriz. Ve belki de y\u0131l sonu listeleri haz\u0131rlan\u0131rken as\u0131l eksik kalan ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n tam da bu oldu\u011funu kabul etmek gerekiyor. <\/p>\n\n\n\n
Tam da bu nedenle bu y\u0131l, kendi k\u00fc\u00e7\u00fck evrenimde baz\u0131 \u015feyleri yeniden tan\u0131mlamaya karar verdim. Say\u0131larla aram k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil. Aksine, o dilin i\u00e7inde de uzun zamand\u0131r \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yerim var. Ancak art\u0131k meselenin yaln\u0131zca ne kadar \u00fcretti\u011fimiz de\u011fil, nerede ve nas\u0131l durdu\u011fumuz oldu\u011funu daha a\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fcyorum. Ben kendi pay\u0131ma, bu h\u0131z yar\u0131\u015f\u0131nda s\u00fcrekli yer kapmaya \u00e7al\u0131\u015fmak yerine daha sakin ama daha tutarl\u0131 bir yerde durmay\u0131; sistemin \u00e7arklar\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcren g\u00f6r\u00fcnmez ta\u015feronlardan biri olmamay\u0131 ve hi\u00e7bir yere zorunlu aidiyet borcu hissetmemeyi se\u00e7iyorum. Daha \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131m bir yaz\u0131n\u0131n sonunda s\u00f6yledi\u011fim gibi, bazen elini ta\u015f\u0131n alt\u0131na koymak, bazen de en gerekli anda o eli ta\u015f\u0131n alt\u0131ndan \u00e7ekmek gerekir. Bu bilin\u00e7li bir konumlanma. <\/p>\n\n\n\n
Ellerimizin ve t\u0131rnaklar\u0131m\u0131z\u0131n k\u0131ymetini daha iyi bildi\u011fimiz g\u00fczel bir y\u0131l dilerim. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Aral\u0131k ay\u0131nda akademimizin nabz\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in karma\u015f\u0131k bir cihaza gerek yok. Twitter (bence hala Twitter) hesab\u0131n\u0131z\u0131 a\u00e7man\u0131z yeterli. G\u00f6r\u00fcyorum ki Linkedin de \u00f6yle. Her yerde…<\/p>\n