{"id":2688,"date":"2026-05-02T21:32:05","date_gmt":"2026-05-02T18:32:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/?p=2688"},"modified":"2026-05-02T21:41:45","modified_gmt":"2026-05-02T18:41:45","slug":"acik-mi-erisim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/2026\/05\/02\/acik-mi-erisim\/","title":{"rendered":"A\u00e7\u0131k m\u0131 eri\u015fim?"},"content":{"rendered":"\n

A\u00e7\u0131k eri\u015fimle ilgili her etkinli\u011fin ana temas\u0131 tan\u0131mlar\u0131 tekrarlamak ve renkleri arka arkaya s\u0131ralamak oldu\u011fundan art\u0131k herkes a\u00e7\u0131k eri\u015fimin ne oldu\u011funu ve renklerin anlam\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015ftir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Ancak bir s\u00fcredir \u00fcz\u00fclerek \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ediyorum. Ancak tan\u0131m yaparak da sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum art\u0131k. Tan\u0131m ezberlenen hi\u00e7bir dersten y\u00fcksek not almad\u0131m, belki de o y\u00fczdendir. Tan\u0131m ezberlemek de\u011fil, sistemin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak laz\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc. Bu blogun amac\u0131 da biraz bu. Sistemin i\u015fleyi\u015fini anlatmak. <\/p>\n\n\n\n

Ancak a\u00e7\u0131k eri\u015fimin ne oldu\u011funu anlamak i\u00e7in \u00f6nce lisans anla\u015fmalar\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu \u00f6\u011frenmek gerek. O y\u00fczden lisans anla\u015fmalar\u0131yla ba\u015fl\u0131yoruz. <\/p>\n\n\n\n

Lisans anla\u015fmas\u0131 nedir? <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Eskiden bas\u0131l\u0131 bilimsel dergi abonelikleri k\u00fct\u00fcphaneler veya bireysel abonelikler yoluyla yap\u0131l\u0131yordu. Dergiler (yazarlar, hakemler, edit\u00f6rler) makale s\u00fcre\u00e7lerini posta yoluyla y\u00fcr\u00fct\u00fcyor, kabul edilen makaleleri dizgi ve matbaa s\u00fcrecine sokuyor, ard\u0131ndan ciltleyip abonelik \u00fccretini \u00f6deyen kurumlara g\u00f6nderiyorlard\u0131. Yay\u0131nc\u0131lar\u0131n giderlerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Lojisti\u011finden dizgisine, depolamadan da\u011f\u0131t\u0131ma kadar ciddi bir maliyet s\u00f6z konusuydu. Kurumsal abonelikler de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00fct\u00fcphaneler \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcyordu. Sonra m\u00fcthi\u015f bir k\u0131r\u0131lma ya\u015fand\u0131: Bilgisayar ve internet. T\u00fcm oyun de\u011fi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc dijitalle\u015fmeyle birlikte bas\u0131l\u0131 yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n bir\u00e7ok maliyeti azald\u0131. Dizgi, bask\u0131, ciltleme, depolama, posta ve fiziksel da\u011f\u0131t\u0131m gibi s\u00fcre\u00e7lerin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 eskiye g\u00f6re olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131 hale geldi. Ama bu bilimsel yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ucuzlamas\u0131 ve eri\u015fimin kolayla\u015fmas\u0131 anlam\u0131na gelmedi. Tam tersine, yay\u0131nc\u0131lar bas\u0131l\u0131 d\u00f6nemde sahip olduklar\u0131 gelirleri kaybetmemek i\u00e7in yeni i\u015f modelleri geli\u015ftirdiler. Bu modellerin en \u00f6nemlilerinden biri Big Deal<\/em><\/strong>, yani b\u00fcy\u00fck ticaret<\/strong> oldu.<\/p>\n\n\n\n

ANKOS 2022 toplant\u0131s\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m sunum<\/a>da bu modelleri detayl\u0131 olarak anlatm\u0131\u015ft\u0131m. Merak edenler oradan di\u011fer modellere de bakabilir. Ancak pratikte en yayg\u0131n ve yay\u0131nc\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan en avantajl\u0131 model bu oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc modelin mant\u0131\u011f\u0131 olduk\u00e7a basit. K\u00fct\u00fcphanesine en \u00e7ok kulland\u0131\u011f\u0131 tek bir dergiyi almak isteyen bir kurum d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bu derginin y\u0131ll\u0131k bedeli 100 EUR olsun. Yay\u0131nc\u0131 ise \u015f\u00f6yle bir teklif sunuyor: \u201cO tek dergi yerine, i\u00e7inde o derginin de oldu\u011fu 100 dergilik paketi 1000 EUR\u2019a vereyim.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk bak\u0131\u015fta cazip g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Daha fazla i\u00e7erik, daha geni\u015f koleksiyon. Oh oh. K\u00fct\u00fcphanemizde 1000 dergilik bir koleksiyon var. Bu say\u0131lara tapan kurumlar\u0131m\u0131z i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir g\u00f6sterge. Ama ger\u00e7ekte olan \u015fu: K\u00fct\u00fcphane ihtiya\u00e7 duymad\u0131\u011f\u0131 y\u00fczlerce dergi i\u00e7in \u00f6deme yap\u0131yor. Koleksiyon say\u0131sal olarak b\u00fcy\u00fcrken kullan\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi bir verimsizlik olu\u015fuyor. <\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla Big Deal, pratikte bir eri\u015fim geni\u015fletme modeli olmaktan \u00e7ok bir gelir koruma stratejisi olarak i\u015fliyor. K\u00fct\u00fcphaneler tek tek dergilere abone olmak yerine yay\u0131nc\u0131n\u0131n sundu\u011fu b\u00fcy\u00fck paketlere y\u00f6neliyor. Se\u00e7me ve vazge\u00e7me alan\u0131 daral\u0131yor. Yay\u0131nc\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise eski abonelik gelirleri korunuyor, hatta daha da g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131n\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte daha temel bir de\u011fi\u015fim ya\u015fand\u0131. Bas\u0131l\u0131 d\u00f6nemde k\u00fct\u00fcphane bir dergiye abone olur ve o i\u00e7eri\u011fe sahip olurdu. Dijital d\u00f6nemde ise yay\u0131nc\u0131 eri\u015fimi platforma, pakete ve lisansa ba\u011flad\u0131. B\u00f6ylece bilgiye eri\u015fim teknik olarak kolayla\u015f\u0131rken ekonomik ve hukuki olarak daha karma\u015f\u0131k hale geldi. Bas\u0131l\u0131 kopyaya sahip olmak yerini abonelik s\u00fcresince eri\u015fime b\u0131rakt\u0131. \u00d6deme durdu\u011funda eri\u015fim de sona erdi. K\u00fct\u00fcphaneler \u00e7o\u011fu zaman bir dergiyi \u201csat\u0131n almaz\u201d hale geldi; belirli bir s\u00fcre, belirli ko\u015fullarla ve belirli kullan\u0131c\u0131 gruplar\u0131 i\u00e7in eri\u015fim hakk\u0131 al\u0131r oldu. \u0130\u015fte bu haklar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirleyen s\u00f6zle\u015fmelere lisans anla\u015fmas\u0131 diyoruz.<\/p>\n\n\n\n

2002’de Budape\u015fte’de ne oldu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u00fct\u00fcphanelerin b\u00fct\u00e7elerinin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 veri taban\u0131 aboneliklerine kaymaya ba\u015flay\u0131nca biz k\u00fct\u00fcphaneciler ba\u015fta olmak \u00fczere herkesi alerji tutmaya ba\u015flad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilgi \u00fcretimi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kamusal kaynaklarla yap\u0131l\u0131yordu ancak bu bilginin eri\u015fimi \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131yd\u0131. Akademik kariyerime hen\u00fcz ba\u015flam\u0131\u015fken veri tabanlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fu g\u00f6rselle anlatm\u0131\u015ft\u0131m \u00f6\u011frencilere. Sistem b\u00f6yle i\u015fliyordu ve kimse kendi makalesine bile para \u00f6deyip eri\u015fmeye itiraz etmiyordu. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
2010 y\u0131l\u0131nda bilgi kaynaklar\u0131 dersinde anlatt\u0131\u011f\u0131m dersten bir kare<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Neyse. Sene oldu 2000’ler. Bu soru sadece k\u00fct\u00fcphanecilerin ya da birka\u00e7 ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n sorunu olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131. Daha geni\u015f bir \u00e7evrenin g\u00fcndemine girmeye ba\u015flad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc dijitalle\u015fme teknik olarak eri\u015fimi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ama sistem buna izin vermiyordu. <\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte tam bu noktada, 2001 y\u0131l\u0131n\u0131n Aral\u0131k ay\u0131nda, Open Society Institute taraf\u0131ndan Budape\u015fte\u2019de k\u00fc\u00e7\u00fck ama kritik bir toplant\u0131 d\u00fczenlendi. Farkl\u0131 disiplinlerden, farkl\u0131 \u00fclkelerden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, k\u00fct\u00fcphaneciler, yay\u0131nc\u0131lar ve politika yap\u0131c\u0131lar bir araya geldi. Ama\u00e7 yeni bir kavram \u00fcretmek de\u011fildi. Zaten ortada bir sorun vard\u0131. Ama bu soruna par\u00e7al\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretiliyordu. Herkes bir \u015fey yap\u0131yordu ama birlikte hareket edilmiyordu. Bu toplant\u0131n\u0131n oda\u011f\u0131 da\u011f\u0131n\u0131k giri\u015fimlerin nas\u0131l bir araya gelebilece\u011fini ve bilimsel yay\u0131nlara eri\u015fimin nas\u0131l ger\u00e7ekten \u201ca\u00e7\u0131k\u201d hale gelebilece\u011fini tart\u0131\u015fmakt\u0131. \u0130ki g\u00fcn s\u00fcren tart\u0131\u015fmalar\u0131n sonunda ortaya bir metin \u00e7\u0131kt\u0131: Budapest Open Access Initiative<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bu metin a\u00e7\u0131k eri\u015fimin tan\u0131m\u0131n\u0131 yapmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda bir ilke ortaya koydu, strateji \u00f6nerdi ve bir \u00e7a\u011fr\u0131 yapt\u0131. En kritik katk\u0131s\u0131 ise a\u00e7\u0131k eri\u015fimi ilk kez sistematik bir \u015fekilde tan\u0131mlamak oldu.<\/p>\n\n\n\n

Rengarenk a\u00e7\u0131k eri\u015fim<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131k eri\u015fim kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131lmadan \u00f6nce bilimsel makalelere eri\u015fimin bedelini okuyucu \u00f6d\u00fcyordu (Okuyucu kurumsal ise k\u00fct\u00fcphaneler bir pakete, bireysel ise ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n kendisi makale pdf’ine). Yani model basitti: Okumak istiyorsan \u00f6de. Sonra renkler geldi.<\/p>\n\n\n\n

Her a\u00e7\u0131k eri\u015fim toplant\u0131s\u0131nda yeni bir renk \u00e7\u0131kt\u0131 piyasaya. Alt\u0131n, ye\u015fil, platin, bronz\u2026 Bir noktadan sonra renkler, a\u00e7\u0131klamaktan \u00e7ok karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Sci-Hub ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda \u201csiyah a\u00e7\u0131k eri\u015fim\u201d diyenler bile oldu. Oysa bu, bir modelden \u00e7ok sistemin d\u0131\u015f\u0131nda geli\u015fmi\u015f bir pratikti. Renkler artt\u0131k\u00e7a mesele bulan\u0131kla\u015ft\u0131. Tan\u0131mlar \u00e7o\u011fald\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lmas\u0131 zorla\u015ft\u0131. Pratikte bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n i\u00e7inden iki temel yakla\u015f\u0131m kald\u0131: Alt\u0131n a\u00e7\u0131k eri\u015fim ve ye\u015fil a\u00e7\u0131k eri\u015fim.<\/p>\n\n\n\n

Ye\u015fil a\u00e7\u0131k eri\u015fim<\/strong> makalenin yazar kopyas\u0131n\u0131n ya da yay\u0131nc\u0131n\u0131n izin verdi\u011fi versiyonunun kurumsal ar\u015fivlere, ki\u015fisel sayfalara ya da a\u00e7\u0131k ar\u015fivlere y\u00fcklenmesi anlam\u0131na geliyordu. Ancak bu s\u00fcre\u00e7 tamamen serbest de\u011fildi. Ne zaman ve hangi versiyonun payla\u015f\u0131labilece\u011fi yay\u0131nc\u0131n\u0131n belirledi\u011fi lisans ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131yd\u0131. Yani kontrol b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yay\u0131nevindeydi.<\/p>\n\n\n\n

Yay\u0131nevleri bu modeli \u00e7ok sevmedi. Buna ra\u011fmen pek \u00e7ok kurumsal ar\u015fiv kuruldu, a\u00e7\u0131k ar\u015fivler h\u0131zla b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve milyonlarca yay\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131r hale geldi. \u00d6zellikle kamu kaynaklar\u0131yla ara\u015ft\u0131rma fonlayan kurumlar (T\u00dcB\u0130TAK gibi), kurumsal ar\u015fivde depolamay\u0131 zorunlu k\u0131lan a\u00e7\u0131k bilim politikalar\u0131 geli\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla ye\u015fil a\u00e7\u0131k eri\u015fimde makale kapal\u0131 eri\u015fimde olsa bile, yazar\u0131n kendi kopyas\u0131 \u00fczerindeki s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa s\u00f6z hakk\u0131 korunmu\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n

Alt\u0131n a\u00e7\u0131k eri\u015fim<\/strong> ise yay\u0131nc\u0131lar taraf\u0131ndan ilk bak\u0131\u015fta \u00e7ok daha \u201ctemiz\u201d bir \u00e7\u00f6z\u00fcm gibi sunuldu. Makale do\u011frudan a\u00e7\u0131k eri\u015fim bir dergide yay\u0131mlan\u0131yor, herkes taraf\u0131ndan \u00fccretsiz okunabiliyordu. B\u00f6ylelikle eri\u015fim sorunu da ortadan kalk\u0131yordu. Ama burada kritik bir kayma ya\u015fand\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bas\u0131l\u0131 ve abonelik modelinde \u00fccreti okuyucu \u00f6d\u00fcyordu. Alt\u0131n a\u00e7\u0131k eri\u015fimde \u00f6deme taraf de\u011fi\u015ftirdi. Bu kez maliyet yazara, daha do\u011frusu yazar\u0131n kurumuna ve fon sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131na aktar\u0131ld\u0131. APC (Article Processing Charge) dedi\u011fimiz \u00fccretler bu modelin merkezine yerle\u015fti. Hatta double dipping<\/strong><\/em> diye bir kavram ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Yay\u0131nevleri hibrit dergileriyle (yazar\u0131n proje paras\u0131 varsa veya kurumu \u00f6d\u00fcyorsa APC \u00f6der, \u00f6deyemiyorsa kapal\u0131 eri\u015fim olur ve para aboneliklerle \u00f6denir) ayn\u0131 makale i\u00e7in hem abonelik hem APC satmaya ba\u015flad\u0131lar. \u00c7ok k\u0131sa s\u00fcrede b\u00fcy\u00fck yay\u0131nevleri pek \u00e7ok dergisini bu modele d\u00f6nd\u00fcrd\u00fc. Hibrit dergiler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131, ard\u0131ndan do\u011frudan alt\u0131n a\u00e7\u0131k eri\u015fime d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler h\u0131zland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, \u00f6zellikle Plan S<\/a> gibi politikalar\u0131n da etkisiyle daha da ivme kazand\u0131. Plan S, Avrupa merkezli bir fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar konsorsiyumu olan cOAlition S taraf\u0131ndan geli\u015ftirildi ve temel olarak \u015fu ilkeyi getirdi: Kamu fonuyla \u00fcretilen ara\u015ft\u0131rmalar, yay\u0131mland\u0131klar\u0131 anda a\u00e7\u0131k eri\u015fim olmal\u0131. Yani ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar art\u0131k ya tamamen a\u00e7\u0131k eri\u015fim dergilerde yay\u0131mlamak zorunda kald\u0131 ya da makalelerini a\u00e7\u0131k eri\u015fim hale getirecek modelleri tercih etmek durumunda kald\u0131lar. T\u00fcm APC’lerin de proje b\u00fct\u00e7elerinden \u00f6denmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. <\/p>\n\n\n\n

D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc anla\u015fmalar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

APC\u2019lerin proje b\u00fct\u00e7elerinden \u00f6denmeye ba\u015flanmas\u0131 yay\u0131nevleri i\u00e7in \u00f6nemli bir ad\u0131md\u0131. Ama yeterli de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc sistem h\u00e2l\u00e2 par\u00e7al\u0131yd\u0131. Baz\u0131 makaleler a\u00e7\u0131k eri\u015fimdi, baz\u0131lar\u0131 de\u011fildi. Gelir ak\u0131\u015flar\u0131 ise da\u011f\u0131n\u0131kt\u0131. Oysa daha b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsat vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Abonelik modelinden tamamen \u00e7\u0131kmadan, mevcut gelirleri kaybetmeden, t\u00fcm sistemi yazar\u0131n ya da kurumunun \u00f6dedi\u011fi bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek. \u0130\u015fte d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc anla\u015fmalar tam olarak bu noktada ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu anla\u015fmalar, en basit haliyle, okuma ve yay\u0131mlama maliyetlerini tek bir s\u00f6zle\u015fmede birle\u015ftiren modellerdi. \u201cRead & Publish\u201d ya da \u201cPublish & Read\u201d gibi isimlerle kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131lar. K\u00fct\u00fcphane art\u0131k sadece dergileri okumak i\u00e7in \u00f6deme yapmamaya ba\u015flad\u0131. Ayn\u0131 zamanda o kurumdan \u00e7\u0131kan makalelerin a\u00e7\u0131k eri\u015fim yay\u0131mlanmas\u0131 i\u00e7in de \u00f6deme yapt\u0131lar. Yani \u00f6deme noktas\u0131 bir kez daha yer de\u011fi\u015ftirdi. Ama \u00f6deme ortadan kalkmad\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Bu model d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f mekanizmas\u0131 olarak sunuldu. Ama\u00e7, abonelikten a\u00e7\u0131k eri\u015fime \u201cyumu\u015fak\u201d bir ge\u00e7i\u015f sa\u011flamakt\u0131. Bu y\u00fczden ad\u0131 da \u201cd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc\u201d oldu. Ancak pratikte olan \u015fey daha karma\u015f\u0131kt\u0131. K\u00fct\u00fcphaneler bir yandan abonelik benzeri b\u00fcy\u00fck \u00f6demeler yapmaya devam ederken, di\u011fer yandan yay\u0131mlanan makaleler \u00fczerinden a\u00e7\u0131k eri\u015fim bedellerini de kar\u015f\u0131lamaya ba\u015flad\u0131. Buna da kriter getirilmesi gerekti, \u00e7\u00fcnk\u00fc kotal\u0131 sistemler vard\u0131 ve kotalar h\u0131zla doluyordu. Alan bazl\u0131 farkl\u0131l\u0131klar baz\u0131 alanlarda yay\u0131nlanan her \u015feyin a\u00e7\u0131k eri\u015fim bedelini kar\u015f\u0131larken baz\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden geliyordu. Yani eski model tamamen ortadan kalkmadan, yeni model onun \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015fti ve her \u015fey daha karma\u015f\u0131k hale gelmi\u015fti. <\/p>\n\n\n\n

Bak ne oldu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Avrupa\u2019da a\u00e7\u0131k eri\u015fim bedellerinin proje fonlar\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmas\u0131, ulusal konsorsiyumlar\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ve projelerde APC kalemlerinin standart hale gelmesi, bilimsel ileti\u015fimdeki e\u015fitsizlikleri daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirdi. \u00d6zellikle y\u00fcksek APC\u2019li dergilerde ciddi art\u0131\u015flar ya\u015fand\u0131. Her yaz\u0131s\u0131nda k\u00fcresel e\u015fitsizliklere i\u015faret eden baz\u0131 dergilerde makale i\u015flem \u00fccretleri birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde iki kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. A\u00e7\u0131k eri\u015fim, eri\u015fim bariyerlerini azalt\u0131rken bu kez yay\u0131mlama maliyetlerini belirleyici hale getirdi. Bu durum, zaten s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklara sahip ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar i\u00e7in yeni bir e\u015fik olu\u015fturdu.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel g\u00fcney i\u00e7in tablo daha da \u00e7arp\u0131c\u0131 hale geldi. Eri\u015fim sorunu k\u0131smen \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrken, yay\u0131mlama imk\u00e2nlar\u0131 giderek darald\u0131. Yani makalelere ula\u015fmak kolayla\u015ft\u0131, ama o makalelerin yazar\u0131 olmak zorla\u015ft\u0131. Baz\u0131 yay\u0131nevlerinin h\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f de\u011ferlendirme s\u00fcre\u00e7leri ya da \u00fccretli hizmetler sunmas\u0131 da bu tart\u0131\u015fmalar\u0131 daha da derinle\u015ftirdi. Bu t\u00fcr uygulamalar, bilimsel de\u011ferlendirmenin e\u015fitli\u011fi konusunda soru i\u015faretleri yaratt\u0131. Sonu\u00e7 olarak a\u00e7\u0131k eri\u015fim, ba\u015flang\u0131\u00e7ta hedefledi\u011fi e\u015fitlik\u00e7i yap\u0131ya ula\u015fmak yerine, baz\u0131 durumlarda mevcut e\u015fitsizlikleri yeniden \u00fcreten bir mekanizmaya d\u00f6n\u00fc\u015febildi. Hatta ilk raport\u00f6r\u00fc bile isyan etti ve mikrofonu b\u0131rakt\u0131. \u0130\u015fte birka\u00e7 \u00f6rnek\u2026<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Elmas a\u00e7\u0131k eri\u015fim<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sonra Avrupa’da yeni bir giri\u015fim do\u011fdu. Elmas a\u00e7\u0131k eri\u015fim. \u00c7\u00fcnk\u00fc makalelerin dergilere ger\u00e7ek maliyeti en fazla 50 EUR idi ve gerisini yay\u0131nevinin ad\u0131na veriyorduk. \u00dcst\u00fcne hakemli\u011fi, edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc yine ayn\u0131 camia yap\u0131yor, kayma\u011f\u0131n\u0131 yay\u0131nevleri yiyordu. Yani durum \u015fuydu.<\/p>\n\n\n\n

\n