{"id":2721,"date":"2026-07-08T11:09:18","date_gmt":"2026-07-08T08:09:18","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/?p=2721"},"modified":"2026-07-09T13:49:31","modified_gmt":"2026-07-09T10:49:31","slug":"son-derece-carpik-elma-ve-armut-verisinin-aritmetik-ortalamasi-etki-faktoru-nedir-ne-degildir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/2026\/07\/08\/son-derece-carpik-elma-ve-armut-verisinin-aritmetik-ortalamasi-etki-faktoru-nedir-ne-degildir\/","title":{"rendered":"Son derece \u00e7arp\u0131k elma ve armut verisinin aritmetik ortalamas\u0131: Etki fakt\u00f6r\u00fc nedir, ne de\u011fildir?"},"content":{"rendered":"\n

Benim sesimden dinlemek i\u00e7in: https:\/\/youtu.be\/iZ7KEQXQ7L4<\/a> <\/p>\n\n\n\n

\u0130ki g\u00fcn \u00f6nce Mersin’de EkoEvo<\/a>‘nun d\u00fczenledi\u011fi EEBST 2026<\/a>‘n\u0131n \u00f6n etkinli\u011fi olan “Bilimsel Yay\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n Gelece\u011fi” ba\u015fl\u0131kl\u0131 panelde konu\u015ftuk. \u00c7a\u011fatay (Tav\u015fano\u011flu) Hocam\u0131n harika sorularla y\u00f6nlendirdi\u011fi, \u015fimdiye kadar kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m en keyifli izleyici gruplar\u0131ndan biri taraf\u0131ndan y\u00f6neltilen m\u00fckemmel sorularla laf\u0131n laf\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, upuzun s\u00fcren etkinlik son zamanlarda en \u00e7ok zevk ald\u0131\u011f\u0131m etkile\u015fim ortamlar\u0131ndan biri oldu. Etkinlik posterini de ekliyorum hemen a\u015fa\u011f\u0131ya.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Gel gelelim son birka\u00e7 ayd\u0131r i\u00e7inde bulundu\u011fum kaos ortam\u0131 sebebiyle (11 y\u0131ld\u0131r oturdu\u011fum evden ta\u015f\u0131nma, bir proje kapan\u0131\u015f\u0131, bir di\u011ferinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131, e\u011fitim d\u00f6nemi kapan\u0131\u015f\u0131, konferanslar, konu\u015fmalar, makale revizyonlar\u0131 vs.) asla g\u00fcndemimin bir par\u00e7as\u0131 olamayan bloguma bug\u00fcnl\u00fck k\u0131sa bir geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn sebebi, etkinlikte G\u00fcleda taraf\u0131ndan etki fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn hesaplama y\u00f6ntemi a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda salonda olu\u015fan buz gibi atmosfer. “Nas\u0131l yani”ler. “Yok art\u0131k”lar. Tahminimden daha az ki\u015fi taraf\u0131ndan bilindi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm etki fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn nas\u0131l hesapland\u0131\u011f\u0131na ve bu hesaplaman\u0131n neden koskoca \u00fclkelerin ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirme politikalar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirmemesi gerekti\u011fine ili\u015fkin bir blog yaz\u0131s\u0131yla geldim bug\u00fcn. Haz\u0131rsak ba\u015fl\u0131yoruz. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u00d6nce Form\u00fcl<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Etki fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn hesaplama y\u00f6ntemi \u015fu:<\/p>\n\n\n\n

\n

X y\u0131l\u0131 etki fakt\u00f6r\u00fc= X y\u0131l\u0131nda, \u00f6nceki iki y\u0131lda yay\u0131nlanm\u0131\u015f eserlere yap\u0131lan at\u0131flar \/ \u00d6nceki iki y\u0131lda yay\u0131nlanm\u0131\u015f makale ve derleme say\u0131s\u0131<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Yani \u015f\u00f6yle. Ge\u00e7en ay JCR 2025 a\u00e7\u0131kland\u0131. Bu hesaplamada benim alan\u0131m\u0131n dergilerinden biri olan JASIS&T’in etki fakt\u00f6r\u00fc \u015f\u00f6yle hesaplanm\u0131\u015f. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Yani pay k\u0131sm\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015f her \u015feye, her t\u00fcrl\u00fc dok\u00fcman tipinden gelen at\u0131flar dahil<\/strong>. Buna “say\u0131n okuyucum, bak ge\u00e7en sene ne de g\u00fczel makaleler yazd\u0131k” diyerek bir \u00f6nceki y\u0131l yay\u0131nlanm\u0131\u015f t\u00fcm eserlere at\u0131f yap\u0131lan editoryaller bile dahil. Bunun nas\u0131l bir manip\u00fclasyon malzemesi olabilece\u011fini daha \u00f6nce \u015fu makalemizde, ampirik bulgularla destekleyerek yazm\u0131\u015ft\u0131k: Self-citation patterns of journals indexed in the Journal Citation Reports<\/a> <\/p>\n\n\n\n

Payda k\u0131sm\u0131ndaysa yaln\u0131zca citable items<\/em> olarak kabul edilen makale ve derlemelerin say\u0131s\u0131 var<\/strong>. Yani starking ve amasya elmas\u0131 fark\u0131 de\u011fil bu, elma ve armutu birbirine b\u00f6lmek gibi biraz. Dergilerin yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 editoryaller, kitap kritikleri, mektuplar at\u0131f de\u011feri olarak kabul edilirken yay\u0131n de\u011feri olarak say\u0131lm\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n

Bu form\u00fcl\u00fcn s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 ile ilgili yazmaya devam edece\u011fim. Ancak \u00f6nce \u00f6\u011frendiklerinizi hazmedebilmeniz i\u00e7in s\u00fcre tan\u0131mak a\u00e7\u0131s\u0131ndan kim bulmu\u015f bu hesaplama y\u00f6ntemini onu anlatay\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Bu belay\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131za kim sard\u0131 ve neden? <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi gelelim hik\u00e2yenin ba\u015f\u0131na. Asl\u0131nda bu noktada k\u00fc\u00e7\u00fck bir haks\u0131zl\u0131k yap\u0131yoruz \u00e7\u00fcnk\u00fc etki fakt\u00f6r\u00fc bug\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ama\u00e7 i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131. Etki fakt\u00f6r\u00fc fikrini ortaya atan ki\u015fi de Eugene Garfield. Siz onu benim \u00f6nceki yaz\u0131lar\u0131mdan da tan\u0131yorsunuz. Garfield bu kavramdan ilk kez 1955 y\u0131l\u0131nda Science dergisi<\/a>nde yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131, daha sonra Science Citation Index\u2019in de temelini olu\u015fturacak makalesinde bahsediyor. \u0130lgin\u00e7 olan \u015fu ki Garfield, y\u0131llar sonra yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada<\/a> 1955\u2019te \u201cetki\u201d kavram\u0131n\u0131n bir g\u00fcn bu kadar tart\u0131\u015fmal\u0131 hale gelece\u011fini hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Hatta etki fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc n\u00fckleer enerjiye benzetiyor: Do\u011fru kullan\u0131l\u0131rsa faydal\u0131, yanl\u0131\u015f ellerdeyse k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131labilecek bir ara\u00e7. <\/p>\n\n\n\n

Normal olarak akl\u0131n\u0131za dergileri \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in geli\u015ftirmedilerse neden geli\u015ftirdiler sorusu gelmi\u015ftir. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 s\u0131ralamak i\u00e7in mi? \u00dcniversitelerin performans\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in mi? \u00dclkelerin bilim politikalar\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in mi? Hay\u0131r. Ama\u00e7 \u00e7ok daha basit: Yeni olu\u015fturulan Science Citation Index\u2019e hangi dergilerin dahil edilece\u011fine karar verebilmek. \u00c7\u00fcnk\u00fc yaln\u0131zca toplam at\u0131f say\u0131s\u0131na bakarsan\u0131z b\u00fcy\u00fck ve \u00e7ok yay\u0131n yapan dergiler do\u011fal olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kar. K\u00fc\u00e7\u00fck ama kendi alan\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli uzmanl\u0131k dergilerini ka\u00e7\u0131rabilirsiniz. Bunun i\u00e7in dergileri b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rabilecek basit bir y\u00f6nteme ihtiya\u00e7 vard\u0131 ve \u201cjournal impact factor\u201d b\u00f6yle do\u011fdu. Yani bug\u00fcn bir derginin ‘kalitesini’, bir makalenin de\u011ferini ya da bir kurumun ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in kullan\u0131lan say\u0131 asl\u0131nda k\u00fct\u00fcphanecilikte indeksleme problemini \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Garfield\u2019\u0131n kendisi de y\u0131llar i\u00e7inde kavram\u0131n anlam\u0131n\u0131n geni\u015flemesinden rahats\u0131z oldu\u011funu s\u00f6yledi. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir derginin ortalama at\u0131f performans\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak ba\u015fka, o dergide yay\u0131mlanan tek bir makalenin ya da ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n de\u011ferini derginin genel ge\u00e7er artimetik ortalamas\u0131n\u0131 dikkate alarak \u00f6l\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fmak bamba\u015fka bir \u015feydi. Yani su\u00e7 sanki Garfield’da de\u011fil de, elindeki termometreyle boy \u00f6l\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fan bizlerde gibi gibi. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u00c7arp\u0131k veriye aritmetik ortalama<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi gelelim ikinci soruna. Diyelim ki elmalarla armutlar\u0131 ay\u0131rd\u0131k, pay ve payday\u0131 tertemiz hale getirdik. Yani ger\u00e7ekten yaln\u0131zca makalelere gelen at\u0131flar\u0131, makale say\u0131s\u0131na b\u00f6ld\u00fck. Sorun \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc m\u00fc? Ke\u015fke o kadar kolay olsayd\u0131. <\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc kar\u015f\u0131m\u0131zdaki veri aritmetik ortalaman\u0131n \u00e7ok da sevmedi\u011fi bir veri t\u00fcr\u00fc: a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7arp\u0131k bir da\u011f\u0131l\u0131m. \u00c7arp\u0131k veriyi raporlarken medyan de\u011fil ortalama veren \u00f6\u011frenciyi ele\u015ftirirken, bilimsel dergilerin k\u0131ymetini tahsis eden say\u0131n\u0131n ortalama olmas\u0131n\u0131 dert etmiyor olmam\u0131z beni bir fiske \u00fcz\u00fcyor. <\/p>\n\n\n\n

Bir derginin etki fakt\u00f6r\u00fc 10 oldu\u011funda, o dergide yay\u0131mlanan makalelerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 10 at\u0131f ald\u0131\u011f\u0131 gibi bir alg\u0131 olu\u015fuyor. Oysa ger\u00e7ek \u00e7o\u011fu zaman bundan \u00e7ok farkl\u0131. Birka\u00e7 makale y\u00fczlerce hatta binlerce at\u0131f al\u0131rken, ayn\u0131 dergide yay\u0131mlanan bir\u00e7ok makale \u00e7ok daha az at\u0131f alabiliyor. Hatta s\u0131f\u0131r at\u0131fta da kalabiliyor. Ama biz hepsini topluyoruz, yay\u0131n say\u0131s\u0131na b\u00f6l\u00fcyoruz ve ortaya tek bir g\u00fczel say\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131yoruz. Matematiksel olarak do\u011fru. \u0130statistiksel olarak ise temsili tart\u0131\u015fmal\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, bir \u015firkette 99 ki\u015fi 30.000 TL maa\u015fla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Genel m\u00fcd\u00fcr 10 milyon al\u0131yor. \u015eirketin ortalama maa\u015f\u0131n\u0131 hesaplay\u0131n ve bu hesaplaman\u0131n sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131na oturun a\u011flay\u0131n. <\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok uzat\u0131yorum ama i\u015fte tam da bu gibi konular y\u00fcz\u00fcnden 2012 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan San Francisco Declaration on Research Assessment (DORA)<\/a> en temel \u00f6nerilerinden birini bu noktaya ay\u0131rd\u0131: Dergi temelli g\u00f6stergeleri, \u00f6zellikle de etki fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc, tekil ara\u015ft\u0131rma makalelerinin kalitesini veya ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n performans\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in kullanmay\u0131n.<\/p>\n\n\n\n

Alan bazl\u0131 at\u0131f potansiyelleri ve farkl\u0131l\u0131klar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bir di\u011fer sorun da \u015fu: Her elma bah\u00e7esi de ayn\u0131 h\u0131zda meyve vermiyor.<\/p>\n\n\n\n

Yani diyelim ki hesaplama y\u00f6ntemindeki t\u00fcm sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zd\u00fck. At\u0131flar\u0131 do\u011fru yay\u0131nlarla e\u015fle\u015ftirdik, \u00e7arp\u0131k da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131 dikkate ald\u0131k, ortalamalar yerine daha anlaml\u0131 g\u00f6stergeler kulland\u0131k. Yine de \u00f6n\u00fcm\u00fczde b\u00fcy\u00fck bir sorun var: Her bilim alan\u0131 ayn\u0131 h\u0131zda ve ayn\u0131 miktarda at\u0131f \u00fcretmiyor. Bunun sebebi alanlar\u0131n yay\u0131n yapma ve at\u0131f verme k\u00fclt\u00fcrlerinin birbirinden tamamen farkl\u0131 olmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 alanlarda bir makalenin kaynak\u00e7as\u0131nda y\u00fczlerce \u00e7al\u0131\u015fma yer al\u0131rken, baz\u0131 alanlarda 20-30 kaynak gayet normal kabul ediliyor. Baz\u0131 alanlarda bilgi \u00e7ok h\u0131zl\u0131 eskiyor ve yeni yay\u0131nlara hemen at\u0131f geliyor, baz\u0131 alanlarda ise bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ger\u00e7ek etkisini g\u00f6stermesi y\u0131llar al\u0131yor. Sonu\u00e7? Matematik alan\u0131ndaki en prestijli dergilerden birinin etki fakt\u00f6r\u00fc 3 civar\u0131nda olabilirken, h\u00fccre biyolojisindeki \u00fcst d\u00fczey bir derginin etki fakt\u00f6r\u00fc 30 olabilir. Bu bize h\u00fccre biyolojisinin matematikten 10 kat daha kaliteli bilim \u00fcretti\u011fini mi g\u00f6sterir yoksa sadece iki alan\u0131n at\u0131f ekonomisinin farkl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir? <\/p>\n\n\n\n

Leiden Manifestosu<\/a>\u2019nun da alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi noktalardan biri tam olarak bu: Alanlar aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 dikkate almadan yap\u0131lan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Uyuyan g\u00fczeller<\/strong> (sleeping beauties)<\/p>\n\n\n\n

Bizim alanda benim en sevdi\u011fim tabirlerden biri uyuyan g\u00fczeller<\/a>. 50 sene \u00f6nce zaman\u0131n \u00f6tesinde bir makale yay\u0131nl\u0131yorsunuz. De\u011ferini k\u0131ymetini kimse bilmiyor. 50 sene sonra bir anda at\u0131f almaya ba\u015fl\u0131yorsunuz ama hi\u00e7bir k\u0131ymeti yok. \u00c7\u00fcnk\u00fc iki sene i\u00e7inde almal\u0131yd\u0131n diyor g\u00fcncel hesaplama. Tarih alan\u0131 gibi at\u0131f yar\u0131 ya\u015fam\u0131 daha uzun olan alanlardaki dergilerin etki fakt\u00f6rlerinin d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131n\u0131n ana nedeni de bu. <\/p>\n\n\n\n

Etki fakt\u00f6r\u00fc en y\u00fcksek dergileri zirveye ta\u015f\u0131yan ne?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi \u00f6nemli bir soru geliyor. Bir dergi etki fakt\u00f6r\u00fc s\u0131ralamas\u0131nda en \u00fcstteyse, onu ger\u00e7ekten \u201cen iyi\u201d yapan \u015fey ne? Daha iyi makaleler yay\u0131mlamas\u0131 m\u0131? Daha kaliteli bilim \u00fcretmesi mi? Yoksa etki fakt\u00f6r\u00fc hesaplama sisteminin avantaj sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 \u00f6zelliklere sahip olmas\u0131 m\u0131?<\/p>\n\n\n\n

Biz de tam olarak bu sorudan yola \u00e7\u0131karak G\u00fcleda, Emanuel ve Janne ile birlikte yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u00e7al\u0131\u015fmada JCR\u2019da etki fakt\u00f6r\u00fcne g\u00f6re ilk 20 s\u0131rada yer alan dergileri inceledik. Sorumuza da a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k \u015funu yazd\u0131k: \u201cWhat makes top 20 JIF journals top?\u201d<\/a> Yani \u201cEtki fakt\u00f6r\u00fcnde ilk 20\u2019ye giren dergileri zirveye ta\u015f\u0131yan \u015fey ne?\u201d Sonu\u00e7lar olduk\u00e7a ilgin\u00e7ti.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk olarak alan konusu yine kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131. JCR\u2019daki dergilerin yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte biri t\u0131p, d\u00f6rtte biri do\u011fa bilimleri alan\u0131ndayd\u0131. Ama ilk 20 dergiye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda sosyal bilimler, be\u015feri bilimler ve tar\u0131m bilimlerinden hi\u00e7bir dergi yoktu. \u0130lk 20\u2019nin tamam\u0131 t\u0131p, do\u011fa bilimleri, m\u00fchendislik\/teknoloji ve multidisipliner alanlardan geliyordu.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci \u00f6nemli nokta ise yay\u0131n t\u00fcr\u00fcyd\u00fc. Zirvedeki dergilerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 klasik anlamda yeni ara\u015ft\u0131rma makaleleri yay\u0131mlayan dergiler de\u011fildi. \u00d6zellikle derleme dergileri b\u00fcy\u00fck avantaja sahipti. \u00c7\u00fcnk\u00fc derleme makaleleri do\u011falar\u0131 gere\u011fi daha geni\u015f literat\u00fcr\u00fc toparl\u0131yor ve ortalama olarak daha fazla at\u0131f al\u0131yorlar. Hatta ilk 20\u2019deki dergilerin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131, yay\u0131n yap\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan JCR\u2019daki genel dergi evreninden ciddi bi\u00e7imde ayr\u0131\u015f\u0131yordu. \u00d6rne\u011fin baz\u0131 Nature Reviews dergilerinde \u201ccitable item\u201d olarak say\u0131lan i\u00e7erikler i\u00e7inde ara\u015ft\u0131rma makalesi oran\u0131 yok denecek kadar d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Bir ba\u015fka ilgin\u00e7 bulgu en y\u00fcksek etki fakt\u00f6rl\u00fc dergiler asl\u0131nda en \u00e7ok yay\u0131n yapan dergiler de\u011fildi. Tam tersine, ilk 20\u2019deki dergilerin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131n at\u0131f alabilir yay\u0131n say\u0131s\u0131 JCR ortancas\u0131n\u0131n alt\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Yani zirveye \u00e7\u0131kman\u0131n form\u00fcl\u00fc s\u0131kl\u0131kla \u00e7ok say\u0131da m\u00fckemmel ara\u015ft\u0131rma yay\u0131mlamak de\u011fil. Bazen do\u011fru alanda olmak, daha fazla at\u0131f \u00fcreten yay\u0131n t\u00fcrlerine sahip olmak, say\u0131sal olarak az ama \u00e7ok at\u0131f alma potansiyeli y\u00fcksek i\u00e7erik yay\u0131mlamak gibi yap\u0131sal avantajlar da bu s\u0131ralamalar\u0131 \u015fekillendiriyor.<\/p>\n\n\n\n

‘Etki’ fakt\u00f6r\u00fc olmayan dergi etkisiz midir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Buraya kadar hep etki fakt\u00f6r\u00fc olan dergiler \u00fczerinden konu\u015ftuk. Peki hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcn\u00fcz m\u00fc, hangi dergilerin etki fakt\u00f6r\u00fc var? \u00c7\u00fcnk\u00fc etki fakt\u00f6r\u00fc d\u00fcnyadaki t\u00fcm bilimsel dergiler i\u00e7in hesaplanan evrensel bir de\u011fer de\u011fil. Yaln\u0131zca Web of Science kapsam\u0131ndaki belirli indekslerde yer alan dergiler i\u00e7in hesaplanan bir g\u00f6sterge. Yani bir derginin etki fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn olmamas\u0131, o derginin etkisinin olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. \u00c7o\u011fu zaman sadece bu hesaplama sisteminin i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu ayr\u0131m \u00f6zellikle sosyal bilimler ve be\u015feri bilimler i\u00e7in \u00e7ok kritik. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilimsel ileti\u015fim pratikleri t\u00fcm alanlarda ayn\u0131 de\u011fil. Baz\u0131 alanlarda ara\u015ft\u0131rman\u0131n do\u011fal hedef kitlesi k\u00fcresel akademik toplulukken, baz\u0131 alanlarda yerel toplum, politika yap\u0131c\u0131lar, meslek gruplar\u0131 veya belirli dil topluluklar\u0131 olabiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Leiden Manifestosu\u2019nun da dikkat \u00e7ekti\u011fi gibi d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde ara\u015ft\u0131rmada m\u00fckemmeliyet, \u0130ngilizce yay\u0131n yapmakla e\u015f tutuluyor. Oysa b\u00f6lgesel veya ulusal \u00f6neme sahip ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, yaln\u0131zca \u0130ngilizce ve uluslararas\u0131 indeks merkezli \u00f6l\u00e7\u00fctlerle de\u011ferlendirildi\u011finde kolayca g\u00f6zden ka\u00e7abiliyor.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, T\u00fcrkiye\u2019de e\u011fitim sistemi \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f ve \u00f6\u011fretmen politikalar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiren \u00e7ok \u00f6nemli bir \u00e7al\u0131\u015fma m\u0131 daha \u201cetkili\u201d, yoksa kimsenin uygulamas\u0131na dokunmayan ama y\u00fcksek etki fakt\u00f6rl\u00fc bir dergide yay\u0131mlanan makale mi? Cevap etki derken neyi kastetti\u011fimizle ilgili.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 yerine: Bu yaz\u0131 burada bitmez<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Buraya kadar geldiyseniz art\u0131k etki fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn asl\u0131nda ne oldu\u011funu, daha \u00f6nemlisi ne olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorsunuz. Elimizde yanl\u0131\u015f bir say\u0131 yok, hatta tam tersine, belirli bir ama\u00e7 i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f bir g\u00f6sterge var. Sorun, bu say\u0131n\u0131n cevap vermek \u00fczere tasarlanmad\u0131\u011f\u0131 sorular\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bir derginin k\u0131sa d\u00f6nemli ortalama at\u0131f performans\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek ba\u015fka, bir makalenin niteli\u011fini, bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n de\u011ferini, bir kurumun ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 ya da bir \u00fclkenin bilimsel kapasitesini tek bir say\u0131 \u00fczerinden de\u011ferlendirmek bamba\u015fka.<\/p>\n\n\n\n

O y\u00fczden etki fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc yak\u0131p y\u0131kmadan \u00f6nce, belki de ona Garfield\u2019\u0131n ba\u015fta verdi\u011fi g\u00f6revi hat\u0131rlatmam\u0131z gerekiyor. Termometreyle ate\u015f \u00f6l\u00e7ebiliriz ama boyumuzu \u00f6l\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsak sorun termometrede olmayabilir. <\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131y\u0131 burada bitirmeyeyim. \u00c7\u00fcnk\u00fc dergi metrikleri d\u00fcnyas\u0131nda konu\u015facak daha \u00e7ok \u015fey var. E\u011fer buraya kadar okuduysan\u0131z ve \u201cpeki o zaman Q1, Q2 meselesi nedir?\u201d diyorsan\u0131z sizi bir \u00f6nceki yaz\u0131ma alay\u0131m: \u201cDergi \u00e7eyre\u011fi borsas\u0131nda bu y\u0131l: JCR 2023 verileri ile baz\u0131 \u2018do\u011fru\u2019lar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7iriyoruz<\/a>\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc hik\u00e2yenin devam\u0131nda ba\u015fka elmalar, armutlar ve bolca kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan sepetler var :=)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Benim sesimden dinlemek i\u00e7in: https:\/\/youtu.be\/iZ7KEQXQ7L4 \u0130ki g\u00fcn \u00f6nce Mersin’de EkoEvo‘nun d\u00fczenledi\u011fi EEBST 2026‘n\u0131n \u00f6n etkinli\u011fi olan “Bilimsel Yay\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n Gelece\u011fi” ba\u015fl\u0131kl\u0131 panelde konu\u015ftuk. \u00c7a\u011fatay (Tav\u015fano\u011flu) Hocam\u0131n…<\/p>\n

Devam\u0131n\u0131 okuyunSon derece \u00e7arp\u0131k elma ve armut verisinin aritmetik ortalamas\u0131: Etki fakt\u00f6r\u00fc nedir, ne de\u011fildir?<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2721","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","entry"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2721","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2721"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2721\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2741,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2721\/revisions\/2741"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2721"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2721"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2721"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}