{"id":2791,"date":"2026-08-28T11:43:42","date_gmt":"2026-08-28T08:43:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/?p=2791"},"modified":"2026-08-28T11:43:43","modified_gmt":"2026-08-28T08:43:43","slug":"bir-alanin-adini-koymak-ama-alanin-tarihinden-kaybolmak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/2026\/08\/28\/bir-alanin-adini-koymak-ama-alanin-tarihinden-kaybolmak\/","title":{"rendered":"Bir alan\u0131n ad\u0131n\u0131 koymak ama alan\u0131n tarihinden kaybolmak"},"content":{"rendered":"\n

Hayat\u0131m\u0131n en b\u00fcy\u00fck projesini yaz\u0131yorum. Daha \u00f6nce de yazm\u0131\u015ft\u0131m. Olmam\u0131\u015ft\u0131. Sonra o \u00f6neriden \u00fc\u00e7 ayr\u0131 proje ve bir s\u00fcr\u00fc ba\u015fka ara\u015ft\u0131rma \u00e7\u0131kt\u0131. Birka\u00e7 g\u00fcnd\u00fcr yine \u201cniye yap\u0131yorum ki\u201d sorgulamas\u0131na girdi\u011fimden yazma s\u00fcreci biraz yava\u015flad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc istatistiklere bakt\u0131m. Yapt\u0131klar\u0131ma, yapabileceklerime, \u00f6n\u00fcme \u00e7\u0131kanlara; co\u011frafyaya, cinsiyete, ya\u015fa, ekonomik\/k\u00fclt\u00fcrel\/sosyal sermayelere; yar\u0131n \u00f6lsek gitsek hi\u00e7birinin anlam\u0131 olmayaca\u011f\u0131na. Yani baz\u0131 varolu\u015fsal sanc\u0131lar \u00e7ekiyorum yine, anl\u0131yor musun :=) Ancak ne yapsan da olmazc\u0131lardan olmad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in ihtiyac\u0131m olan\u0131n biraz ara verip nefes almak oldu\u011funu biliyorum. Ara verdim. O arada b\u00fcy\u00fck \u015fef Emanuel, sosyologlar aras\u0131ndan s\u00f6yledi\u011fini ger\u00e7ekten anlayabildi\u011fim nadir insanlardan Ivan ve hen\u00fcz y\u00fcksek lisans \u00f6\u011frencisi olmas\u0131na ra\u011fmen daha \u015fimdiden efsane i\u015fler yapaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rebildi\u011fim Kalina\u2019n\u0131n son makalesine denk geldim. Varolu\u015f sanc\u0131lar\u0131m tetiklendi ve bu iyi bir \u015fey. Korkar\u0131m aray\u0131 biraz uzataca\u011f\u0131m ve \u00fcst\u00fcne uzun bir blog yazaca\u011f\u0131m. Haz\u0131rsak ba\u015fl\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi \u00f6ncesinde bu yeni makalenin k\u00fcnyesi: <\/p>\n\n\n\n

\n

Kwiecie\u0144, K., Kislenko, I. & Kulczycki, E. Limited western circulation of Soviet scientometrics: the case of Naukometriya. Scientometrics (2026). https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11192-026-05786-9<\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Asl\u0131nda Ivan ve Emanuel’in ayn\u0131 proje kapsam\u0131nda yazd\u0131klar\u0131 di\u011fer makalenin de ileti\u015fimini yapm\u0131\u015ft\u0131m. O da burada: https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/2025\/11\/23\/bilimsel-hafizanin-kor-alanlari-ve-mulchenkonun-kaybolan-hikayesi\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bilim tarihini nas\u0131l hat\u0131rl\u0131yoruz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Her bilim alan\u0131n\u0131n bir ba\u015flang\u0131\u00e7 hik\u00e2yesi var. Kim ba\u015flatt\u0131, hangi \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131n temellerini att\u0131, hangi kavram nerede ortaya \u00e7\u0131kt\u0131, ilk \u00f6nemli dergi hangisiydi? Zaman ge\u00e7tik\u00e7e baz\u0131 isimler bu hik\u00e2yelerin i\u00e7ine iyice yerle\u015fiyor. Yeni gelenler onlar\u0131 okuyor, onlara at\u0131f veriyor, derslerde onlar\u0131 \u00f6\u011freniyor. Sonra biz de geriye bak\u0131p alan\u0131n tarihini o isimler \u00fczerinden anlat\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

Scientometrics i\u00e7in de gayet tan\u0131d\u0131k bir hik\u00e2ye var. Eugene Garfield var mesela. Science Citation Index var. Citation analysis var. Derek de Solla Price var. Little Science, Big Science<\/em> var. Bilimin b\u00fcy\u00fcmesini, bilimsel ileti\u015fimi ve at\u0131flar\u0131 nicel yollarla inceleyen bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131n\u0131n geli\u015fimini anlat\u0131rken bu isimlerle kar\u015f\u0131la\u015fmak \u00e7ok normal. Bug\u00fcn alan\u0131n ge\u00e7mi\u015fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerden bunlar scientometrics tarihinin temel ta\u015flar\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 y\u0131llarda Demir Perdenin \u00f6teki taraf\u0131nda da bilim \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan, bibliyografik verileri kullanan, at\u0131flar\u0131 ve bilgi ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 inceleyen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar vard\u0131. Sovyet ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Bat\u0131’daki geli\u015fmeleri takip ediyor, Price’\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 biliyor ve bunlar\u0131 kendi bilim sistemleri i\u00e7inde yeniden ele al\u0131yorlard\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n en \u00f6nemlilerinden biri Vasily Nalimov ve Zinaida Mulchenko’nun 1969’da yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Naukometriya<\/em> adl\u0131 kitapt\u0131. Kitap bilimsel ileti\u015fimi bibliyografik veriler \u00fczerinden sistematik bi\u00e7imde ele al\u0131yor, at\u0131f \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini inceliyor, Sovyet ve Bat\u0131 bilimindeki bilgi ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Buraya kadar g\u00fczel. Sonra hik\u00e2yeye k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir ayr\u0131nt\u0131 ekleniyor.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn hepimizin kulland\u0131\u011f\u0131 scientometrics<\/strong> s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 da Naukometriya<\/em> ile ili\u015fkilendiriliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Eugene Garfield y\u0131llar sonra bu terimden s\u00f6z ederken Nalimov’un icat etti\u011fi terim diyor, ba\u015fka bir yaz\u0131s\u0131nda da scientometrics<\/em> s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Nalimov’un kitab\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0130ngilizce kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak anlat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Yani elimizde herhangi bir eski Sovyet kitab\u0131 yok. Elimizde bug\u00fcn koskoca bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan, alan\u0131n erken d\u00f6nem temel meselelerini inceleyen ve Bat\u0131’daki \u00e7al\u0131\u015fmalarla ayn\u0131 d\u00f6nemde geli\u015ftirilmi\u015f bir eser var.<\/p>\n\n\n\n

Sonra alan b\u00fcy\u00fcyor. At\u0131f analizi yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. Science Citation Index b\u00fcy\u00fcyor. 1978’de ad\u0131 Scientometrics<\/em> olan bir dergi kuruluyor. Scientometrics zamanla kendi dergileri, konferanslar\u0131, y\u00f6ntemleri, kavramlar\u0131 ve ara\u015ft\u0131rma topluluklar\u0131 olan b\u00fcy\u00fck bir alana d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Naukometriya<\/em> ise bu b\u00fcy\u00fcyen uluslararas\u0131 bilimsel dola\u015f\u0131m\u0131n i\u00e7inde pek g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Garfield’\u0131n ifadesiyle kitap \u0130ngilizceye \u00e7evrildikten sonra bile Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan g\u00f6rece az biliniyor.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte benim g\u00f6zlerimden kalpler tam burada \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00e7ok g\u00fczel bir bilim tarihi sorusu: Bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131na ad\u0131n\u0131 veren bir kitap, o alan\u0131n uluslararas\u0131 tarihinde nas\u0131l bu kadar az g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olabilir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu sorunun pe\u015finden gidince ba\u015fka sorular da geliyor. Bir fikrin bilim tarihinde yer edinmesini ne belirliyor? Fikrin \u00fcretilmi\u015f olmas\u0131 yeterli mi? Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ona ula\u015fabilmesi, okuyabilmesi, anlayabilmesi, bibliyografik sistemlerde bulabilmesi, kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda kullanabilmesi ve ona at\u0131f verebilmesi i\u00e7in nelerin yolunda gitmesi gerekiyor? Sonra b\u00fct\u00fcn bunlar ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck kendi kendini b\u00fcy\u00fctmeye ba\u015fl\u0131yor mu? Bir kez daha fazla okunan, daha fazla at\u0131f alan ve daha merkezi hale gelen \u00e7al\u0131\u015fmalar, sonraki ku\u015faklar\u0131n bilim tarihini kurarken \u00f6n\u00fcne daha s\u0131k \u00e7\u0131k\u0131yor mu?<\/p>\n\n\n\n

Bir de hik\u00e2yenin \u00f6b\u00fcr taraf\u0131 var. Ayn\u0131 d\u00f6nemde \u00fcretilmi\u015f ba\u015fka bilgiye ne oluyor? Hangi fikirler daha az okunuyor, hangi isimler daha az an\u0131l\u0131yor, hangi katk\u0131lar zamanla alan\u0131n ortak haf\u0131zas\u0131n\u0131n kenarlar\u0131na do\u011fru gidiyor? Bizimkilerin makalesini \u00e7ok sevme sebebim tam olarak bu. Naukometriya<\/em>‘n\u0131n ba\u015f\u0131na gelenleri tek bir a\u00e7\u0131klamaya s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rm\u0131yorlar. Kitab\u0131n nas\u0131l \u00e7evrildi\u011fine, at\u0131flar\u0131n\u0131n nas\u0131l da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na, bibliyografik kay\u0131tlar\u0131n\u0131n nas\u0131l par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131na ve Nalimov ile Garfield’\u0131n y\u0131llar boyunca bu kitap hakk\u0131nda neler konu\u015ftu\u011funa birlikte bak\u0131yorlar. B\u00f6ylece bir bilimsel fikrin dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 yaln\u0131zca fikir \u00fczerinden okumak yerine, o fikri ta\u015f\u0131yan dilsel, bibliyografik, kurumsal ve siyasi altyap\u0131lar\u0131<\/strong> izliyorlar. Ara\u015ft\u0131rma tasar\u0131mlar\u0131 da tam bunun \u00fczerine kurulu: \u00e7eviri kalitesi analizi, Web of Science at\u0131f analizi ve Garfield-Nalimov yaz\u0131\u015fmalar\u0131na dayanan ar\u015fiv ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 bir araya getiriyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Ve Naukometriya<\/em>‘n\u0131n \u0130ngilizce konu\u015fan d\u00fcnyaya yapt\u0131\u011f\u0131 yolculu\u011fun ilk dura\u011f\u0131 1971 y\u0131l\u0131nda ABD Hava Kuvvetleri oluyor.<\/p>\n\n\n\n

Buradan sonras\u0131 biraz acayip. \u00c7\u00fcnk\u00fc kitab\u0131 \u0130ngilizceye \u00e7eviren ki\u015fi yok. Bir makine var. Hem de 1971’de.<\/p>\n\n\n\n

1971’de makine \u00e7evirisi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Naukometriya<\/em> yay\u0131mland\u0131ktan iki y\u0131l sonra, 1971’de kitab\u0131n tamam\u0131 \u0130ngilizceye \u00e7evriliyor. \u00c7eviriyi yapt\u0131ran kurum ABD Hava Kuvvetleri Foreign Technology Division. Kullan\u0131lan sistem ise erken d\u00f6nem makine \u00e7evirisi sistemlerinden Systran. So\u011fuk Sava\u015f ko\u015fullar\u0131nda Sovyet bilimsel ve teknik literat\u00fcr\u00fcn\u00fc h\u0131zl\u0131 bi\u00e7imde takip etmek i\u00e7in makine \u00e7evirisi gayet i\u015flevsel bir ara\u00e7. Buradaki ama\u00e7 da Nalimov ve Mulchenko’nun kitab\u0131n\u0131 \u0130ngilizce konu\u015fan bilim insanlar\u0131na kazand\u0131racak \u00f6zenli bir akademik \u00e7eviri haz\u0131rlamak gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Metin h\u0131zl\u0131 bilgi edinme amac\u0131yla \u00fcretiliyor. Zaten kapa\u011f\u0131nda da a\u00e7\u0131k\u00e7a \u201cinformation only\u201d yaz\u0131yor. Sonra bu \u201cinformation only\u201d \u00e7evirisi kitab\u0131n \u0130ngilizcedeki tek tam \u00e7evirisi olarak kal\u0131yor :=)<\/p>\n\n\n\n

Bence hik\u00e2yenin ilk g\u00fczel taraf\u0131 burada. Bir metnin hangi ama\u00e7la \u00e7evrildi\u011fi, \u00e7evirinin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirliyor. Bir askeri kurumun Sovyet biliminde neler olup bitti\u011fini h\u0131zla anlayabilmesi i\u00e7in haz\u0131rlanan metinden kavramlar\u0131n inceliklerini, yazarlar\u0131n sesini ve yeni geli\u015fmekte olan bir alan\u0131n terminolojisini kusursuz bi\u00e7imde ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 beklemek biraz fazla iyimserlik olur. Bizimkiler de bu nedenle \u00e7eviriyi yaln\u0131zca \u201ciyi mi k\u00f6t\u00fc m\u00fc?\u201d diye de\u011ferlendirmiyor. \u00c7evirinin kullan\u0131m amac\u0131n\u0131 hesaba kat\u0131yorlar ve ard\u0131ndan as\u0131l \u00f6nemli soruya ge\u00e7iyorlar: Bu metin daha sonra kitab\u0131n uluslararas\u0131 dola\u015f\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131nca ne olmu\u015f? <\/p>\n\n\n\n

Tabi ki pek iyi \u015feyler olmam\u0131\u015f. \u00d6ncelikle Naukometriya<\/em>, \u0130ngilizcede Measurement of Science<\/em> olmu\u015f. Bug\u00fcn alan\u0131n ad\u0131 olarak kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z scientometrics<\/em> s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, alan\u0131n ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi kabul edilen kitab\u0131n \u0130ngilizce ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda ortadan kayboluyor. \u00dcstelik sonraki kaynaklarda kitab\u0131n ad\u0131 ve Nalimov’un ad\u0131 farkl\u0131 transliterasyonlarla dola\u015fmaya ba\u015fl\u0131yor. Naukometriia<\/em>, Naukometrija<\/em>, Scientometry<\/em>, hatta Sciencometry<\/em> gibi kullan\u0131mlar ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fl\u0131k yine i\u015fin kolay k\u0131sm\u0131. Sonra bak ne oluyor. \u0130ncelenen c\u00fcmlelerin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 77’sinde en az bir \u00e7eviri hatas\u0131 var. C\u00fcmlelerin \u00fc\u00e7te ikisinde bir ila \u00fc\u00e7 hata bulunuyor. Baz\u0131lar\u0131nda say\u0131 d\u00f6rt ile alt\u0131ya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bir c\u00fcmle yedi hatayla tek ba\u015f\u0131na k\u00fc\u00e7\u00fck bir rekora ko\u015fuyor. Toplam kalite puan\u0131 y\u00fczde 79,88 (bir y\u00f6ntemle \u00f6l\u00e7m\u00fc\u015fler, makalede detay\u0131 var) ve yazarlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 kabul edilebilir kalite e\u015fi\u011finin epey alt\u0131nda kal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Hatalar\u0131n niteli\u011fi say\u0131dan daha ilgin\u00e7. Terminoloji metin boyunca tutarl\u0131 kullan\u0131lm\u0131yor. Ayn\u0131 kavram farkl\u0131 yerlerde farkl\u0131 bi\u00e7imlerde \u00e7evriliyor. Baz\u0131 ifadeler \u0130ngilizcede tuhafla\u015f\u0131yor, baz\u0131 c\u00fcmlelerin anlam\u0131 de\u011fi\u015fiyor, bir c\u00fcmle tamamen atlan\u0131yor. En g\u00fczel \u00f6rneklerden birinde Rus\u00e7a metinde \u201cg\u00f6r\u00fcnmez kolektiflerin\u201d a\u00e7\u0131k\u00e7a undemocratic oldu\u011fu s\u00f6ylenirken \u0130ngilizce \u00e7eviride bunlar democratic oluyor. Bir \u201cun\u201d gidiyor, koca fikir gidiyor.<\/p>\n\n\n\n

Burada makalenin \u00e7ok sevdi\u011fim bir bulgusu daha var. Yazarlar\u0131n s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131na g\u00f6re hatalar\u0131n y\u00fczde 60’tan fazlas\u0131 yazar\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini etkileyebilecek t\u00fcrden. Yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 40’\u0131 da kavramsal alanla ili\u015fkili. Bu bana \u00e7ok \u00f6nemli geliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7eviri s\u0131ras\u0131nda bozulan \u015fey yaln\u0131zca c\u00fcmleler ve terimler olmuyor. Okuyucu metnin arkas\u0131ndaki bilim insan\u0131yla da bu \u0130ngilizce \u00fczerinden tan\u0131\u015f\u0131yor. D\u00fc\u015f\u00fcnsenize, y\u0131llarca \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z, bir alan\u0131n erken d\u00f6nem kavramlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmi\u015fsiniz, bilimsel ileti\u015fim \u00fczerine koskoca kitap yazm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. Sonra d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka bir taraf\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmac\u0131 sizi \u201cwas found in a low level\u201d gibi c\u00fcmlelerle okuyor. Bilimsel g\u00fcvenilirli\u011finizle Systran’\u0131n 1971 performans\u0131 aras\u0131nda istemeden bir ortakl\u0131k kuruluyor. Bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n s\u00f6ylediklerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131 kadar, s\u00f6ylediklerinin ona ait bir bilimsel katk\u0131 olarak tan\u0131nmas\u0131 da bilginin dola\u015f\u0131m ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131. Dil burada yaln\u0131zca fikirleri bir yerden ba\u015fka bir yere ta\u015f\u0131yan ara\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131yor. Okuyucunun o fikri ve fikrin sahibini de\u011ferlendirdi\u011fi ortam\u0131n kendisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Sonra bibliyografik sistemler geliyor<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hik\u00e2yenin ikinci aya\u011f\u0131 at\u0131flar. Yazarlar Naukometriya<\/em>‘n\u0131n Web of Science’taki at\u0131flar\u0131n\u0131 tek tek yeniden olu\u015fturuyorlar. Bu i\u015flem tahmin edilebilece\u011fi \u00fczere \u201cNaukometriya yaz, search’e bas\u201d kadar kolay y\u00fcr\u00fcm\u00fcyor. Kitab\u0131n Rus\u00e7a \u00f6zg\u00fcn bask\u0131s\u0131, \u0130ngilizce \u00e7evirisi, farkl\u0131 ba\u015fl\u0131klar, farkl\u0131 transliterasyonlar ve hatal\u0131 bibliyografik kay\u0131tlar var. Ayn\u0131 eser veri taban\u0131nda farkl\u0131 kimliklerle dola\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn bunlar birle\u015ftirildi\u011finde Rus\u00e7a \u00f6zg\u00fcn eserin 1969-2025 aras\u0131nda 328, \u0130ngilizce \u00e7evirinin 1971-2026 aras\u0131nda 95 at\u0131f ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00dcstelik iki versiyon farkl\u0131 co\u011frafi dola\u015f\u0131m \u00f6r\u00fcnt\u00fclerine sahip. Rus\u00e7a bask\u0131n\u0131n at\u0131flar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Sovyetler Birli\u011fi, Rusya ve Do\u011fu Avrupa \u00e7evresinde yo\u011funla\u015f\u0131yor. \u0130ngilizce \u00e7evirinin dola\u015f\u0131m\u0131nda \u00c7in, ABD ve Malezya gibi ba\u015fka \u00fclkeler \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. \u0130ngilizceye \u00e7evrilmi\u015f olmak kitab\u0131 otomatik bi\u00e7imde Bat\u0131 bilim sisteminin merkezine ta\u015f\u0131m\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Burada bibliyometriyle u\u011fra\u015fan insan\u0131n ba\u015f\u0131na gelen klasik bir \u015fey oluyor: Bir say\u0131ya bak\u0131yorsun, sonra o say\u0131n\u0131n asl\u0131nda ne oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015fl\u0131yorsun ve g\u00fcn\u00fcn \u015fenleniyor.<\/p>\n\n\n\n

328 at\u0131f ne anlama geliyor?<\/p>\n\n\n\n

Naukometriya<\/em>‘ya yap\u0131lm\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn at\u0131flar m\u0131? Web of Science’\u0131n indeksledi\u011fi kaynaklarda yakalanabilenler mi? Farkl\u0131 yaz\u0131mlarla verilmi\u015f referanslardan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ayn\u0131 kitaba ait oldu\u011funu tespit edebildikleri mi? Sovyet d\u00f6nemindeki dergilerin Web of Science kapsam\u0131ndaki eksikliklerini de hesaba kat\u0131nca ger\u00e7ekte ka\u00e7 tane var? Yazarlar bu s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6zellikle vurguluyor ve 328 say\u0131s\u0131n\u0131n bir alt s\u0131n\u0131r<\/strong> olarak okunmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Bu k\u00fc\u00e7\u00fck ayr\u0131nt\u0131 benim i\u00e7in makalenin daha b\u00fcy\u00fck meselesine a\u00e7\u0131lan ikinci kap\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilimsel g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6l\u00e7erken kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z altyap\u0131lar ayn\u0131 zamanda hangi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6rebildi\u011fimizi de belirliyor. Bir katk\u0131n\u0131n ad\u0131 farkl\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015fsa, ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 farkl\u0131 \u00e7evrilmi\u015fse, yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 dergiler veri taban\u0131nda yeterince kapsanm\u0131yorsa veya at\u0131flar\u0131 farkl\u0131 bibliyografik kimliklere da\u011f\u0131lm\u0131\u015fsa bug\u00fcn ge\u00e7mi\u015fe bakarken g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bilimsel etki de par\u00e7alan\u0131yor. Sonra bu par\u00e7alanm\u0131\u015f ge\u00e7mi\u015ften bilim tarihini okumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

Garfield ve at\u0131flar\u0131n k\u0131ymeti hakk\u0131nda bildi\u011finiz her \u015feyi sorgulatan o bulgular <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tam burada hik\u00e2yeye Eugene Garfield yeniden giriyor ve benim i\u00e7in makalenin en e\u011flenceli bulgular\u0131ndan biri ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Garfield zaman\u0131nda Naukometriya<\/em>‘n\u0131n Bat\u0131’daki s\u0131n\u0131rl\u0131 etkisini kitab\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m ko\u015fullar\u0131yla a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f. Bu a\u00e7\u0131klama ilk bak\u0131\u015fta son derece makul. Sovyetler Birli\u011finde 1969’da Rus\u00e7a yay\u0131mlanan bir kitaptan bahsediyoruz. \u0130nternet yok. Uluslararas\u0131 kitap dola\u015f\u0131m\u0131 bug\u00fcnk\u00fc gibi \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor. So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n ortas\u0131nday\u0131z. \u0130ngilizce \u00e7eviri de ticari bir yay\u0131nevinin raflara da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 normal bir kitap olarak haz\u0131rlanmam\u0131\u015f. Bizimkiler sonra Garfield’\u0131n kendisinin Naukometriya<\/em>‘ya ka\u00e7 kez at\u0131f verdi\u011fine bak\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rt<\/strong>. B\u00fct\u00fcn kariyeri boyunca d\u00f6rt at\u0131f.<\/p>\n\n\n\n

Bu say\u0131 kendi ba\u015f\u0131na \u00e7ok \u015fey kan\u0131tlam\u0131yor. Zaten yazarlar da d\u00f6rt at\u0131ftan dev bir nedensellik \u00e7\u0131karm\u0131yorlar (ben \u00e7\u0131kar\u0131yorum. Bkz. at\u0131f nedir neden yap\u0131l\u0131r, neden yap\u0131lmaz?<\/a>). Yine de hik\u00e2yeyi ilgin\u00e7le\u015ftiriyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Garfield kitab\u0131 biliyor. Nalimov’u tan\u0131yor. Onunla y\u0131llarca yaz\u0131\u015f\u0131yor. Nalimov’un ba\u015fka d\u00f6rt kitab\u0131n\u0131 kendi kurdu\u011fu ISI Press \u00fczerinden \u0130ngilizce yay\u0131ml\u0131yor. Naukometriya<\/em>‘n\u0131n \u0130ngilizce makine \u00e7evirisinin varl\u0131\u011f\u0131ndan da haberdar.<\/p>\n\n\n\n

O y\u00fczden \u201ckitap Bat\u0131’da az dola\u015ft\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc eri\u015fmek zordu\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131 hik\u00e2yenin tamam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maya yetmiyor.<\/p>\n\n\n\n

Ve burada benim \u00e7ok sevdi\u011fim t\u00fcrden bir at\u0131f analizi ba\u015fl\u0131yor. Milyonlarca kayd\u0131n i\u00e7inden b\u00fcy\u00fck \u00f6r\u00fcnt\u00fcler \u00e7\u0131karmak yerine d\u00f6rt atf\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015f\u00fcyorsun. Sonra o d\u00f6rt at\u0131f seni yirmi y\u0131ll\u0131k mektuplara, yay\u0131nc\u0131l\u0131k kararlar\u0131na, Sovyet seyahat izinlerine, kitap s\u00f6zle\u015fmelerine, para meselelerine ve sonunda bilginin nas\u0131l dola\u015ft\u0131\u011f\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Mektuplar a\u00e7\u0131l\u0131nca i\u015fler daha da g\u00fczelle\u015fiyor<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yazarlar Nalimov ile Garfield aras\u0131nda 1977’den 1997’ye uzanan yaz\u0131\u015fmalar\u0131 inceliyorlar. Burada Naukometriya<\/em>‘n\u0131n d\u00fczg\u00fcn bir \u0130ngilizce bask\u0131s\u0131n\u0131n neden hi\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 yava\u015f yava\u015f anla\u015f\u0131lmaya ba\u015fl\u0131yor. Tek bir sebep yok. Birbirine dolanan birka\u00e7 s\u00fcre\u00e7 var.<\/p>\n\n\n\n

Nalimov kitab\u0131n eski halini \u0130ngilizce basmaya pek yana\u015fm\u0131yor. 1982’de Amerikan bask\u0131s\u0131 i\u00e7in metinde \u00e7ok say\u0131da de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini, bunun da en az \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k \u00e7al\u0131\u015fma gerektirece\u011fini yaz\u0131yor. \u00dcstelik bu s\u0131rada kendi ara\u015ft\u0131rma ilgileri ba\u015fka y\u00f6nlere kaym\u0131\u015f durumda. ISI Press taraf\u0131nda da kaynaklar s\u0131n\u0131rl\u0131. Nalimov’un ba\u015fka kitaplar\u0131n\u0131 zaten yay\u0131mlam\u0131\u015flar ve yeni bir scientometrics kitab\u0131n\u0131n ne kadar okuyucu bulaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Garfield’\u0131n yaz\u0131\u015fmalar\u0131nda Do\u011fu Avrupa’dan gelen kitaplar\u0131n ticari kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin kayg\u0131lar a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n \u00e7evresinde bir de So\u011fuk Sava\u015f var. Nalimov’un ABD’ye gidip kitab\u0131n\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tan\u0131tmas\u0131 kolayca ayarlanabilecek bir akademik ziyaret say\u0131lm\u0131yor. Sovyet makamlar\u0131ndan izin gerekiyor. Nalimov’un kendi siyasi ge\u00e7mi\u015fi s\u00fcreci daha da zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. ABD ziyareti ancak 1988’de, kendisine Derek de Solla Price Medal verildikten ve perestroyka (yeniden yap\u0131lanma) ko\u015fullar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra ger\u00e7ekle\u015febiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Yazarlar bu hik\u00e2yeyi \u00fc\u00e7 unsurun birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla a\u00e7\u0131kl\u0131yorlar: Nalimov’un kapsaml\u0131 revizyon talepleri, ISI Press’in ticari ko\u015fullar\u0131 ve So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n siyasi ve b\u00fcrokratik s\u0131n\u0131rlar\u0131. Bunlardan birini se\u00e7ip \u201cesas sebep buydu\u201d demiyorlar. Zaten ilgin\u00e7 olan da birlikte \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131. Revizyon i\u00e7in zaman ve kaynak gerekiyor. Yay\u0131nc\u0131 kaynak ay\u0131rmak konusunda \u00e7ekingen. Yazarla y\u00fcz y\u00fcze \u00e7al\u0131\u015fmak siyasi ko\u015fullar y\u00fcz\u00fcnden zorla\u015f\u0131yor. Zaman ge\u00e7tik\u00e7e Nalimov ba\u015fka konulara y\u00f6neliyor. Yeniden \u00e7eviri ve yay\u0131n plan\u0131 da yava\u015f yava\u015f ortadan kalk\u0131yor. Ancak bu s\u0131rada scientometrics b\u00fcy\u00fcmeye devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n

Yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar yay\u0131mlan\u0131yor. Baz\u0131lar\u0131 daha fazla okunuyor. Daha fazla okunanlar daha fazla at\u0131f al\u0131yor. Daha fazla at\u0131f alanlar sonraki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na daha s\u0131k \u00e7\u0131k\u0131yor. Onlar yeni \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n kaynak\u00e7alar\u0131na giriyor, alan\u0131n temel eserleri olarak an\u0131l\u0131yor, derslerde okutuluyor, literat\u00fcr taramalar\u0131nda ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 oluyor. Bir s\u00fcre sonra alan\u0131n ge\u00e7mi\u015fini anlat\u0131rken de ayn\u0131 isimlere d\u00f6nmeye ba\u015fl\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte benim varolu\u015f sanc\u0131lar\u0131m\u0131n tekrar devreye girdi\u011fi yer buras\u0131. Burada ana soru naukometriya’n\u0131n at\u0131f almamas\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00fcst\u00fcnde. Neden sorusunun zilyon kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 var. Mevcut sistemlere g\u00f6re az at\u0131f, az kalite. Peki bilim genel olarak kimi hat\u0131rlayaca\u011f\u0131na nas\u0131l karar veriyor? <\/p>\n\n\n\n

Bilim kimi hat\u0131rl\u0131yor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Buraya kadar yaz\u0131nca akl\u0131ma yak\u0131n zamanda bizzat ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m k\u00fc\u00e7\u00fck bir kurumsal haf\u0131za meselesi geldi. On alt\u0131 y\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m yerden ayr\u0131ld\u0131m biliyorsunuz. Kap\u0131dan \u00e7ay i\u00e7meye u\u011frayanlar\u0131n ad\u0131n\u0131n dahi uzun uzun emektarlar listesinde an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerde bile kalmam\u0131\u015f ad\u0131m. Kendi ad\u0131ma bunu b\u00fcy\u00fck bir mesele olarak g\u00f6rmedim. On alt\u0131 y\u0131l yeterince uzun bir s\u00fcre. O s\u00fcrede yap\u0131lan i\u015fler, yaz\u0131lanlar, projeler ve b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m t\u00fcm izler zaten kendi kay\u0131tlar\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Bir web sayfas\u0131ndan silinmek tarihten silinmek anlam\u0131na gelmiyor.<\/p>\n\n\n\n

Peki ya b\u00f6yle olmasayd\u0131? G\u00fc\u00e7l\u00fc olan ben olmasayd\u0131m? Yapt\u0131klar\u0131m\u0131n izleri bu kadar \u00e7ok yere da\u011f\u0131lmam\u0131\u015f olsayd\u0131? Varl\u0131\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6sterebilmek i\u00e7in tam da beni hat\u0131rlamayan o haf\u0131zaya ihtiya\u00e7 duysayd\u0131m? O zaman ne olacakt\u0131?<\/p>\n\n\n\n

Naukometriya’n\u0131n hik\u00e2yesi biraz da bu y\u00fczden akl\u0131ma tak\u0131ld\u0131. Bilimsel haf\u0131zada insanlar\u0131, fikirleri ve katk\u0131lar\u0131 tarihin d\u0131\u015f\u0131na itmek i\u00e7in birinin gelip bir ismi silmesine ihtiya\u00e7 yok. Hatta \u00e7o\u011fu zaman ortada b\u00f6yle bir niyet de yok. Bir bilimsel katk\u0131n\u0131n \u00fcretilmesi hik\u00e2yenin ba\u015flang\u0131c\u0131. Sonras\u0131nda o katk\u0131n\u0131n \u00e7evrilmesi, dola\u015f\u0131ma girmesi, bulunmas\u0131, okunmas\u0131, anla\u015f\u0131lmas\u0131, kullan\u0131lmas\u0131, at\u0131f almas\u0131 ve ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fmalar taraf\u0131ndan yeniden anlat\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Bu a\u015famalar\u0131n her biri sonrakinin ko\u015fullar\u0131n\u0131 etkiliyor. Daha kolay bulunan bir \u00e7al\u0131\u015fma biraz daha fazla okunuyor. Daha fazla okunan \u00e7al\u0131\u015fma ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n kaynak\u00e7alar\u0131na giriyor. Oradan yeni ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131yor. \u0130smi daha s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, kavramlar\u0131 daha s\u0131k kullan\u0131l\u0131yor, alan i\u00e7indeki yeri giderek sa\u011flamla\u015f\u0131yor. At\u0131flar birikiyor. G\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck birikiyor. Avantajlar birikiyor.<\/p>\n\n\n\n

Bilimsel haf\u0131zan\u0131n \u00f6teki taraf\u0131 \u00e7ok daha sessiz. Bir \u00e7eviri biraz k\u00f6t\u00fc oluyor. Bir isim ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc yaz\u0131l\u0131yor. Bir kitap yanl\u0131\u015f ba\u015fl\u0131kla kaydediliyor. Bir yay\u0131nc\u0131 kitab\u0131 basmaya de\u011fer bulmuyor. Bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 seyahat izni alam\u0131yor. Bir veri taban\u0131 baz\u0131 dergileri kapsam\u0131yor. Bir \u00e7al\u0131\u015fma biraz daha az okunuyor. Sonraki \u00e7al\u0131\u015fma onu g\u00f6rm\u00fcyor. Sonraki de \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmadan \u00f6\u011freniyor. Kimse bir d\u00fc\u011fmeye basm\u0131yor. Kimse bir ismin \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00e7izmiyor. Sessizlikler de t\u0131pk\u0131 avantajlar gibi birikiyor.<\/p>\n\n\n\n

Yeterince zaman ge\u00e7ince b\u00fct\u00fcn bu k\u00fc\u00e7\u00fck birikimlerin i\u00e7inden bilim tarihi \u00e7\u0131k\u0131yor. Baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar alan\u0131n temel eserleri oluyor, baz\u0131 isimler kurucu olarak an\u0131l\u0131yor, baz\u0131 kavramlar\u0131n hik\u00e2yesi belirli insanlar \u00fczerinden anlat\u0131l\u0131yor. Sonra bu anlat\u0131lar yeni makalelere, kitaplara ve derslere giriyor. Yeni ku\u015faklar da alan\u0131n ge\u00e7mi\u015fini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kendilerine ula\u015fan bu izlerden \u00f6\u011freniyor.<\/p>\n\n\n\n

Bir de Zinaida Mulchenko var.<\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131 boyunca fark ettiyseniz ben de s\u00fcrekli Nalimov dedim. Garfield-Nalimov yaz\u0131\u015fmalar\u0131ndan s\u00f6z ettim. Nalimov’un ABD’ye gitmesinden, kitab\u0131 yeniden yazmak istemesinden, Garfield’la ili\u015fkisinden bahsettim. Kitab\u0131n kapa\u011f\u0131nda ise iki isim var: Vasily Nalimov ve Zinaida Mulchenko.<\/p>\n\n\n\n

Makalenin yazarlar\u0131 da bunu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131ndan biri olarak a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yl\u00fcyorlar. Ellerindeki ar\u015fiv b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Garfield ve Nalimov’un perspektiflerini ta\u015f\u0131yor. Mulchenko’nun ve s\u00fcrece dahil olmu\u015f ba\u015fka insanlar\u0131n seslerine ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ula\u015fam\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

Bu da bilimsel haf\u0131zan\u0131n nas\u0131l olu\u015ftu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in ayr\u0131ca g\u00fczel bir \u00f6rnek. Ge\u00e7mi\u015fi elimizde kalan izlerden kuruyoruz. Kimin mektuplar\u0131 saklanm\u0131\u015fsa onun hik\u00e2yesini daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 anlatabiliyoruz. Kimin ili\u015fkileri belgelenmi\u015fse onun hareketlerini daha kolay izleyebiliyoruz. Bir isim hakk\u0131nda daha fazla kay\u0131t, yeni ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in daha fazla malzeme sa\u011fl\u0131yor. O ara\u015ft\u0131rmalar yeni kay\u0131tlar \u00fcretiyor. \u0130sim yeniden dola\u015f\u0131ma giriyor. Haf\u0131za da b\u00f6yle birikiyor.<\/p>\n\n\n\n

Sonra bug\u00fcn 1969’a bak\u0131p \u201cscientometrics terimini Nalimov ortaya att\u0131\u201d diye bir c\u00fcmle kuruyoruz. Mulchenko’nun ad\u0131 da kitab\u0131n kapa\u011f\u0131nda duruyor. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hayat\u0131m\u0131n en b\u00fcy\u00fck projesini yaz\u0131yorum. Daha \u00f6nce de yazm\u0131\u015ft\u0131m. Olmam\u0131\u015ft\u0131. Sonra o \u00f6neriden \u00fc\u00e7 ayr\u0131 proje ve bir s\u00fcr\u00fc ba\u015fka ara\u015ft\u0131rma \u00e7\u0131kt\u0131. Birka\u00e7 g\u00fcnd\u00fcr yine…<\/p>\n

Devam\u0131n\u0131 okuyunBir alan\u0131n ad\u0131n\u0131 koymak ama alan\u0131n tarihinden kaybolmak<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2791","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","entry"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2791","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2791"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2791\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2797,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2791\/revisions\/2797"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zehrataskin.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}