\u00d6ncelikle “neden bir y\u0131ld\u0131r \u00e7ok dillilik \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131n sen, hay\u0131rd\u0131r?” sorular\u0131na yan\u0131t vermem gerek. Daha \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131m hi\u00e7bir \u00e7al\u0131\u015fmadan farkl\u0131 de\u011fil asl\u0131nda bu se\u00e7imim. Ara\u015ft\u0131rma alan\u0131m hakk\u0131ndaki fikirlerim 12 y\u0131l i\u00e7inde \u00f6yle de\u011fi\u015fti ki, yapt\u0131\u011f\u0131m t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar bu de\u011fi\u015fimin bir yans\u0131mas\u0131. <\/p>\n\n\n\n
\u015e\u00f6yle ba\u015flayay\u0131m. 2007 y\u0131l\u0131nda mezun olup Web of Science’\u0131n (WoS) T\u00fcrkiye temsilcisi olan Mikro Bilgi’de (\u015fimdi Online Bilgi) \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda akademisyenlerin ve karar vericilerin at\u0131f dizini a\u015fk\u0131na bizzat \u015fahit oldum ve o d\u00f6nem ara\u015ft\u0131rma performans de\u011ferlendirmelerinin en b\u00fcy\u00fck probleminin veri kalitesi ile ilgili sorunlar oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131m. Zira akademisyenler standardizasyon sorunu bulunan bir veri seti \u00fczerinden de\u011ferlendiriliyor, do\u011fru ve eksiksiz veriye ula\u015fmay\u0131 bilmeyen akademisyenler ise “do\u011fru” \u00f6l\u00e7\u00fclemiyordu. Sonra bu konuda ne yapabilirim diyerek y\u00fcksek lisansa ba\u015flad\u0131m. Y\u00fcksek lisans tezimi bu konu \u00fczerine yazd\u0131m ve tek amac\u0131m karar vericilere veri temizleme s\u00fcrecinden ge\u00e7memi\u015f at\u0131f verisinin ne kadar hatal\u0131 olabilece\u011fini ispatlamakt\u0131 (tez <\/a>\/ tezden \u00e7\u0131kan makale<\/a>). <\/p>\n\n\n\n Y\u00fcksek lisans\u0131 tamamlamam\u0131n \u00fcst\u00fcnden \u00e7ok zaman ge\u00e7meden fark ettim ki veri kalitesi ile ilgili sorunlar akademik performans de\u011ferlendirmelerinin en kolay yoldan \u00e7\u00f6z\u00fclebilecek en k\u00fc\u00e7\u00fck sorunlar\u0131. “\u00d6l\u00e7me” i\u015fi k\u00f6k\u00fcnden sorunlu ve e\u011fer as\u0131l sorunu g\u00f6rmek istemiyorsan\u0131z veri kalitesini bahane etmek en temiz ka\u00e7\u0131\u015f yolu. \u015e\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, siz akademisyenlere sana havu\u00e7 verece\u011fim ama \u00f6nce 10 kere z\u0131pla derseniz her birinin z\u0131plamak i\u00e7in se\u00e7ti\u011fi yol farkl\u0131 olacakt\u0131r. Kimi trambolin kullan\u0131r, kimi sakatlanma riskini g\u00f6ze al\u0131p limitlerini zorlar, kimi kendisi yerine ba\u015fkas\u0131n\u0131 z\u0131plat\u0131r. Kiminin baca\u011f\u0131 uzundur, kimi daha esnek. Her biri kendi z\u0131plama modelini geli\u015ftirir -ama ahlakl\u0131 ama ahlaks\u0131z yoldan. Her g\u00fcn onlarca akademik manip\u00fclasyon, intihal ve at\u0131f \u00e7etesi haberi okuduktan sonra doktora konumu se\u00e7mem zor olmad\u0131. At\u0131flar\u0131 neden saymamal\u0131s\u0131n\u0131z, her at\u0131f neden e\u015fit de\u011fil, elmalarla armutlar neden toplan\u0131p da ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n kalitesini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in kullan\u0131lmaz sorular\u0131 ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7erik tabanl\u0131 at\u0131f analizi \u00fczerine doktoram\u0131 da tamamlad\u0131m (tez<\/a> \/ tezden \u00e7\u0131kan makale<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Doktora bitti. Doktora tezimde kulland\u0131\u011f\u0131m y\u00f6ntemi ve dil kapsam\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmeye y\u00f6nelik olarak verdi\u011fim proje \u00f6nerisi Polonya Ulusal Ajans\u0131 taraf\u0131ndan kabul edildi. 9 ayd\u0131r Polonya’day\u0131m ve daha 15 ay daha burada olaca\u011f\u0131m. Projem i\u00e7in veri toplarken fark ettim ki (s\u00fcrekli ayd\u0131nlanma ya\u015f\u0131yorum, evet) at\u0131f i\u00e7eri\u011fini anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da \u00e7\u00f6z\u00fclmeyecek de\u011ferlendirmeye ili\u015fkin sorunlar\u0131m\u0131z. O da en b\u00fcy\u00fck problemimiz de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc at\u0131f i\u00e7eri\u011fini saptamak \u00fczere kurulan taptaze firma onun i\u00e7in de bir fakt\u00f6r hesaplad\u0131 bile. \u00c7\u00fcnk\u00fc “ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirmesi” hala sayma temeline dayan\u0131yor. Bug\u00fcn bizim yay\u0131n say\u0131s\u0131ndan, at\u0131f say\u0131s\u0131ndan, etki fakt\u00f6r\u00fcnden veya dergi \u00e7eyrek dilimlerinden daha \u00f6nemli bir problemimiz var: Her \u015feyi de\u011ferlendirecek tek bir model aray\u0131\u015f\u0131m\u0131z ve her seferinde bulduk san\u0131\u015flar\u0131m\u0131z. Akademisyenler, konu alanlar\u0131, alt konu alanlar\u0131, \u00fclkeler, kurumlar, literat\u00fcrler birbirinden farkl\u0131 iken herkesi ayn\u0131 mezura ile \u00f6l\u00e7me arzusu her ge\u00e7en g\u00fcn b\u00fcy\u00fcyor. Baz\u0131lar\u0131n\u0131n co\u011frafi avantaj\u0131 varken ya\u015fad\u0131klar\u0131 co\u011frafya baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in dezavantaj. Akademik dergiler baz\u0131lar\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 duyunca hizaya ge\u00e7iyor, baz\u0131lar\u0131 ne yazsa yay\u0131nlan\u0131yor, baz\u0131 disiplinler her g\u00fcn bir makale \u00fcretebilirken baz\u0131lar\u0131 tek bir makale yay\u0131mlayabilmek i\u00e7in y\u0131llarca \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor (bu konu \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131m blog yaz\u0131s\u0131<\/a>). \u0130\u015fte bu avantaj ve dezavantajlar\u0131n ara\u015ft\u0131rma performans de\u011ferlendirmelerini ne denli etkiledi\u011fini k\u00fc\u00e7\u00fck bir alan \u00fczerinden toplad\u0131\u011f\u0131m verilerle do\u011frulad\u0131\u011f\u0131mda en \u00f6nemli dezavantaj\u0131n \u0130ngilizce d\u0131\u015f\u0131ndaki dillerde yap\u0131lan bilimsel makalelerde ve disiplin bazl\u0131 farkl\u0131l\u0131klarda oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Bunu fark etti\u011fimde en do\u011fru yerdeydim \u00e7\u00fcnk\u00fc geldi\u011fim ara\u015ft\u0131rma grubunun y\u00f6neticisi ENRESSH<\/a> projesinin de y\u00f6neticisiydi ve ayn\u0131 proje ekibi Helsinki Giri\u015fimini<\/a> yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131. Farkl\u0131 kurulu\u015flardan gelen muhte\u015fem akademisyenlerden olu\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck bir ekip kurduk ve bu konudaki ilk ad\u0131m\u0131 bir blog yaz\u0131s\u0131 ile att\u0131k: Science needs to inform the public. That can\u2019t be done solely in English<\/a>. \u015eimdi bir itirafta bulunaca\u011f\u0131m. Bu yaz\u0131 ilk a\u015famada ABD men\u015feli janjanl\u0131 dergilerden birine g\u00f6nderildi bir g\u00f6r\u00fc\u015f yaz\u0131s\u0131 olarak… ve derginin edit\u00f6r\u00fc yaz\u0131m\u0131z\u0131 reddetti\u011fi e-postada dedi ki: “Those articles are written for scientists, most of whom read English”. <\/p>\n\n\n\n “Bilimsel ara\u015ft\u0131rma profesyoneller i\u00e7in yap\u0131l\u0131r. Profesyoneller de \u0130ngilizce bilir”<\/strong><\/p>\n\n\n\n Asl\u0131nda biz tam da ulusal\/yerel konu alanlar\u0131n\u0131n genel kabul\u00fcn \u00e7ok d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funu ispatlamak i\u00e7in yazm\u0131\u015ft\u0131k bu yaz\u0131y\u0131. Evet, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n pek \u00e7o\u011fu \u0130ngilizce biliyordu ancak sorun zaten ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u0130ngilizce bilmiyor olmas\u0131 de\u011fildi. Evet, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n pek \u00e7o\u011fu di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ilgisine sunuluyordu. Yani halk i\u00e7in bir \u00fcretim s\u00f6z konusu de\u011fildi. Peki sahiden b\u00f6yle miydi durum? Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu tan\u0131mlamas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan gruptaki ara\u015ft\u0131rmalar ne idi peki. Az\u0131nl\u0131kta olduklar\u0131 i\u00e7in g\u00f6rmezden mi gelinmeliydiler. Peki o ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n temel \u00f6zelli\u011fi neydi? \u00d6te yandan madem bilimin halk\u0131 bilgilendirme misyonu bilimsel yay\u0131nlarla sa\u011flanm\u0131yorsa neden Covid-19 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan beri t\u00fcm haber b\u00fcltenlerinde Lancet’in geri \u00e7ekilen makalelerini tart\u0131\u015f\u0131yorduk? Bilim ileti\u015fimi ile bilimsel ileti\u015fim aras\u0131ndaki ayr\u0131m netti evet ancak bilim ileti\u015fiminin bir unsuru g\u00f6rmezden geliniyordu hep: Ulusal pratikler i\u00e7in bilim ileti\u015fiminin bilimsel yay\u0131nlar \u00fczerinden sa\u011flan\u0131yor olu\u015fu. <\/p>\n\n\n\n Toplum i\u00e7in bilim ve bilimin halk\u0131 bilgilendirme misyonu<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u015e\u00f6yle bir \u00f6rnek vereyim. 9 ayd\u0131r ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m \u00fclke olan Polonya’n\u0131n topraklar\u0131n\u0131n 9 milyon hektar\u0131 ormanlardan olu\u015fuyor (t\u00fcm topraklar\u0131n %30’u). Ben de dahil neredeyse herkesin y\u00fcr\u00fcyerek eri\u015febilece\u011fi mesafede bir orman var ve bu ormanlarda \u00e7ok s\u0131k koruma ve iyile\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131l\u0131yor. Peki ba\u015fka ne var biliyor musunuz? Polonya’n\u0131n 200 y\u0131ll\u0131k bir ormanc\u0131l\u0131k dergisi. Ad\u0131 Sylwan. O kadar k\u00f6kl\u00fc bir dergi ki sahte versiyonu bile var ve English edition ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile makale avl\u0131yor. Peki bu derginin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi ne biliyor musunuz? Bu dergi yay\u0131n hayat\u0131 boyunca neredeyse hi\u00e7 Leh\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda makale yay\u0131mlamam\u0131\u015f. Derginin WoS’a girdi\u011fi 2007 y\u0131l\u0131ndan beri yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u0130ngilizce makale say\u0131s\u0131 yaln\u0131zca 14 (t\u00fcm yay\u0131nlar\u0131n\u0131n %1’i). Sylwan’\u0131n etki fakt\u00f6r\u00fc \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck, JCR’da Q4’te dizinlenen bir dergi. Sylwan’\u0131n dergi kendine at\u0131f oran\u0131 y\u00fcksek. \u00c7\u00fcnk\u00fc derginin hedef kitlesi akademisyenler olmad\u0131\u011f\u0131 gibi amac\u0131 da bol at\u0131f almak de\u011fil. Alanda ba\u015fka alternatifi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in literat\u00fcr\u00fc derginin kendisi olu\u015fturdu\u011fundan dergi kendine at\u0131f\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz. Hedef kitlesi ormanc\u0131lar olan derginin bu derginin en \u00f6nemli amac\u0131 Polonya’n\u0131n u\u00e7suz bucaks\u0131z ormanlar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini sa\u011flamak. <\/p>\n\n\n\n Sylwan’\u0131n kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 ba\u015fka bir ger\u00e7ek daha var. Biz y\u0131llard\u0131r yerel dilde yaz\u0131lan makalelerin s\u0131kl\u0131kla sosyal bilimler ve insan bilimleri dergileri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi ye\u011fledik ama blog yaz\u0131s\u0131ndaki son \u015fekle dikkatli bakarsan\u0131z az\u0131msanmayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde temel bilimler dergisini de o listede g\u00f6rebilirsiniz. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok dillilik sadece sosyal bilimler ve insan bilimleri ile u\u011fra\u015fanlar\u0131n derdi de\u011fil, t\u00fcm akademinin \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gereken bir konu da ayn\u0131 zamanda. <\/p>\n\n\n\n \u00c7ok uza\u011fa gitti\u011fimi biliyorum Polonya’n\u0131n ormanc\u0131l\u0131k dergisini \u00f6rnek vererek. Peki, daha yak\u0131na geleyim. 7 y\u0131l T\u00fcrk K\u00fct\u00fcphanecili\u011fi dergisinin edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131m ve o dergide yay\u0131mlanan yaln\u0131zca hakemli makalelerin de\u011fil, hatta \u00e7o\u011funlukla ondan daha yo\u011fun olarak g\u00f6r\u00fc\u015f yaz\u0131lar\u0131 ve okuyucu mektuplar\u0131n\u0131n bu alanda \u00e7al\u0131\u015fan akademisyenlerden \u00e7ok uygulamada \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filerce okundu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Personel de\u011fi\u015fim hareketleri, dernek faaliyetleri, d\u00fczenlenen\/d\u00fczenlenecek etkinlikler… T\u00fcrk K\u00fct\u00fcphanecili\u011fi’nin de Sylwan gibi yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u0130ngilizce makale say\u0131s\u0131 \u00e7ok az, dergi kendine at\u0131f oran\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek, \u00e7eyrek diliminin hesaplanabilece\u011fi bir dizinde yer alm\u0131yor. Peki t\u00fcm bu olumsuz g\u00f6stergeler bu dergileri ger\u00e7ekten k\u00f6t\u00fc dergiler mi yap\u0131yor? Ya da \u015f\u00f6yle soral\u0131m, bu dergilerde yay\u0131mlanan yaz\u0131lar\u0131n ara\u015ft\u0131rma performans\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan di\u011ferlerinden fark\u0131 ne?<\/p>\n\n\n\n Ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirmelerinde \u0130ngilizceyi \u00f6nceleyen yakla\u015f\u0131m<\/strong><\/p>\n\n\n\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde pek \u00e7ok \u00fcniversite, ara\u015ft\u0131rma performans\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc i\u00e7in dergi temelli bir yakla\u015f\u0131m sergiliyor. Haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 dergi listelerine g\u00f6re dergilerin kalitesi (!) (\u00fcnlem i\u015fareti bile koysam kalite terimini b\u00f6yle kullanmaktan ar ediyorum) etki fakt\u00f6r\u00fcne ya da dergi \u00e7eyrek dilimine dayan\u0131yor. Ancak \u00f6te yanda JCR’da \u00e7eyrek dilimleri hesaplanan dergiler aras\u0131nda birinci veya ikinci \u00e7eyrekte yer al\u0131p yerel dilde yay\u0131n yapan dergi yok denecek kadar az. Etki fakt\u00f6r\u00fc nispeten y\u00fcksek olan \u0130ngilizce d\u0131\u015f\u0131ndaki dergiler Almanca, Frans\u0131zca veya \u0130spanyolca gibi birden fazla \u00fclkede konu\u015fulan dillerde yaz\u0131lm\u0131\u015f makaleleri kapsayan dergiler. Blog yaz\u0131s\u0131n\u0131n son sayfas\u0131nda yer alan 20 dergiden biri \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7eyrekte, kalan 19’u ise son \u00e7eyrekte yer al\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu dergilerin tamam\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 bir konu alan\u0131nda, yaln\u0131zca belirli bir b\u00f6lgede konu\u015fulan dillerde yay\u0131n yap\u0131yor ve bu yay\u0131nlar\u0131n at\u0131f alma potansiyeli di\u011ferlerinden \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck. Bu olumsuzluk iki \u015fekilde kendini g\u00f6steriyor: 1) ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131 ne olursa olsun \u0130ngilizce yay\u0131n yapmaya y\u00f6nlendiriliyorlar, 2) ulusal dilde yay\u0131n yapan dergiler at\u0131f say\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rmak ve dizinlerde kal\u0131c\u0131 olabilmek i\u00e7in politikalar\u0131n\u0131 yeniliyorlar. Bunu biraz daha a\u00e7mak gerekirse:<\/p>\n\n\n\n Yukar\u0131ya birka\u00e7 madde daha ekleyebilirim ancak ben somut iki \u00f6rnekle devam etmek isterim netle\u015ftirebilmek i\u00e7in. Bunlardan biri blog yaz\u0131m\u0131z kapsam\u0131nda de\u011ferlendirdi\u011fimiz ulusal dergilerden biri olan Teknik Dergi’nin dil politikas\u0131 de\u011fi\u015fikli\u011fi. D\u00fc\u015f\u00fck olan etki fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc y\u00fckseltme amac\u0131 ile yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilen bu de\u011fi\u015fikli\u011fin dergiye iletilen yay\u0131nlar\u0131n kalitesinde d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 edit\u00f6r taraf\u0131ndan uzun uzun a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f. Etki fakt\u00f6r\u00fcne atfedilen de\u011ferin dergi politikalar\u0131 ve ulusal bilim pratiklerine yapt\u0131\u011f\u0131 etkiyi a\u00e7\u0131klamak \u00fczere sayfalar dolusu \u015fey yazsam yine de a\u015fa\u011f\u0131da ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc koydu\u011fum metinden daha iyi anlatamam san\u0131r\u0131m. O zaman siz iyisi mi bkz. \u00d6rnek 1. <\/p>\n\n\n\n \u0130kinci \u00f6rne\u011fim ise biraz daha e\u011flenceli. Bundan uzun y\u0131llar \u00f6nce SCI’ya kabul edilmi\u015f bir T\u00fcrkiye adresli derginin kutlama etkinli\u011fine kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131m. Yanl\u0131\u015f duymad\u0131n\u0131z bir kutlama etkinli\u011fi ancak e\u011flenceli olan k\u0131sm\u0131 bu k\u0131sm\u0131 de\u011fil. Etkinlik devam ederken daha \u00f6nce ayn\u0131 dizine girmi\u015f ba\u015fka bir derginin edit\u00f6r\u00fc k\u00fcrs\u00fcye \u00e7\u0131karak s\u00f6z istedi ve s\u00f6yledi\u011fi \u015fey \u015fuydu: “Bizim dergilerin kendine at\u0131f oranlar\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek. Dergilerimizin dizinlerde kalabilmesi i\u00e7in d\u0131\u015far\u0131dan da at\u0131f almas\u0131 gerek. T\u00fcrk\u00e7e makalelere dizinlerden kim at\u0131f yaps\u0131n. Buradaki edit\u00f6rlere teklifim yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z makalelerde birbirimizin dergilerine at\u0131f yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak etki fakt\u00f6r\u00fcm\u00fcz\u00fc y\u00fckseltmek. Ne dersinizz??”. * Her iki dergi de hala dizinde, bahsi ge\u00e7en manip\u00fclasyon hi\u00e7 yap\u0131lmad\u0131. Ara s\u0131ra kontrol ediyorum hayata ge\u00e7irilip ge\u00e7irilmedi\u011fini. Ancak yap\u0131labilirdi de. Zira bir derginin etki fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc y\u00fckseltmek pek de zor bir i\u015flem de\u011fil. \u00dclkemizde bu ba\u015far\u0131ya ula\u015fm\u0131\u015f (!) yegane edit\u00f6rlerimiz de yok de\u011fil (\u00f6rnek olarak bkz. https:\/\/mkoz.wordpress.com\/2013\/01\/25\/sisme-dergiler-yeniden\/<\/a>). Yani \u0130ngilizce \u00fcretimi \u00f6nceleyen ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirme sistemleri ulusal pratikleri bozdu\u011fu gibi yeni yeni manip\u00fclasyon y\u00f6ntemleriyle tan\u0131\u015fmam\u0131za ve t\u00fcm d\u00fcnyada k\u00f6t\u00fc \u00fcn kazanmam\u0131za da yard\u0131mc\u0131 oluyor. <\/p>\n\n\n\n Ara\u015ft\u0131rma performans de\u011ferlendirmelerinde yerel dillerdeki yay\u0131nlar\u0131n tan\u0131nmama sebebi ne?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Asl\u0131nda bu sorunun yan\u0131t\u0131 \u00e7ok basit. Sizi 1960 y\u0131l\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorum. Eugene Garfield ISI’\u0131 kurdu\u011funda \u00e7ok iyi niyetliydi ama karar vericilere akademik performans\u0131 \u00f6l\u00e7meleri i\u00e7in daha \u00f6nce sahip olmad\u0131klar\u0131 kadar kolay bir ara\u00e7 sundu: at\u0131f dizinleri. Say\u0131lar vard\u0131, s\u0131ralama vard\u0131, bu say\u0131lara bakarak kimin iyi kimin k\u00f6t\u00fc oldu\u011funa ili\u015fkin yorum yap\u0131labiliyordu. Sonra yeni yeni say\u0131lar eklendi. Her bir yeni say\u0131 ara\u015ft\u0131rma performans de\u011ferlendirmelerinden ulusal bilimsel pratikleri biraz daha uzakla\u015ft\u0131rd\u0131. At\u0131f dizinlerinde s\u0131kl\u0131kla k\u00fcresel kuzey \u00fclkelerinin dergileri dizinlenirken yerel bilimsel pratikler s\u0131kl\u0131kla es ge\u00e7ildi. 2009 y\u0131l\u0131nda Scopus’un da geli\u015fmesi ile birlikte b\u00fcy\u00fcyen rekabet ortam\u0131 b\u00f6lgesel dergilerin bu dizinlere dahlini sa\u011flad\u0131 ancak bu dergilerin k\u00fcresel kuzeye ait dergiler kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve kal\u0131c\u0131 olabilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Baz\u0131lar\u0131 birka\u00e7 y\u0131l sonra \u00e7e\u015fitli sebeplerle dizinden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131, bir k\u0131sm\u0131 halen dizinlenmeye devam ediyor. Bu s\u00fcre\u00e7te b\u00f6lgesel dergilerin daha geni\u015f olarak kapsanmas\u0131 i\u00e7in yeni bir dizin daha piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc (ESCI). Ancak al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fumuz performans de\u011ferlendirme sistemleri k\u00fcresel kuzey \u00fclkelerinin dergileri temel al\u0131narak belirlenen \u00f6l\u00e7evlere dayanan bir yap\u0131ya sahip oldu\u011fundan ulusal dergiler bu gibi platformlardan kendilerine yeteri kadar yer bulamad\u0131lar. Bulmalar\u0131 gerekli miydi sorusu da var elbette. Bulundu\u011fu ku\u015f kafesinin i\u00e7ine at\u0131f say\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck, bilimsel \u00fcretim s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nceden beridir orada bulunan dergiler kadar y\u00fcksek olmayan dergiler girdi\u011finde \u0131\u015f\u0131ldad\u0131 k\u00fcresel kuzey dergileri. Karar vericiler i\u00e7in daha ula\u015f\u0131lmas\u0131 gereken hedef olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fcler. Bu sebeple ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirme politikalar\u0131 hep o dergilere ula\u015fmak \u00fczerine \u015fekillendirildi. Bu gidi\u015fat da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde pek kimsenin tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6nemini anlamad\u0131\u011f\u0131 ulusal literat\u00fcrler yaratt\u0131. <\/p>\n\n\n\n \u00d6te yandan bence son zamanlarda bu konularda sevindirici geli\u015fmeler de olmuyor de\u011fil. Helsinki giri\u015fimi \u00e7ok dillili\u011fin \u00f6nemini topluluklara anlatma konusunda \u00f6nemli bir misyon sahibi. Temeli ABD’de bulunmas\u0131na ra\u011fmen DORA gibi \u00f6nemli bir giri\u015fimin performans de\u011ferlendirmelerinde s\u0131kl\u0131kla g\u00f6rmezden gelinen \u00e7ok dillili\u011fe verdi\u011fi \u00f6nem heyecan verici. San\u0131yorum ilerleyen y\u0131llarda bu geli\u015fmeler somut \u00e7\u0131kt\u0131lara ve \u00e7ok dillili\u011fin \u00f6neminin anla\u015f\u0131lmas\u0131na \u00f6n ayak olacak. <\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye’de \u00e7ok dillili\u011fin tan\u0131nmas\u0131 i\u00e7in neler yap\u0131l\u0131yor? \u00c7ok dillili\u011fin tan\u0131nmas\u0131 neleri getirir, neleri g\u00f6t\u00fcr\u00fcr?<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye’de \u00e7ok dillilik konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar yok de\u011fil. TR Dizin’in haz\u0131rlanmas\u0131, t\u00fcm dergilerin tek bir platformda sunulmas\u0131, ara\u015ft\u0131rma performans de\u011ferlendirmelerinde ulusal dergilerde yay\u0131mlanan makalelere yer veriliyor olu\u015fu olduk\u00e7a anlaml\u0131 geli\u015fmeler. \u00d6te yandan T\u00fcrkiye’nin en \u00f6nemli fonlay\u0131c\u0131s\u0131 T\u00dcB\u0130TAK’\u0131n DergiPark arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ulusal dergilere alt yap\u0131 ve doi hizmeti sunmas\u0131 da ulusal literat\u00fcre b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flayan geli\u015fmeler. \u0130\u015fte bunlar tam da Helsinki Giri\u015fiminde bahsedilen iyile\u015ftirmeler. Helsinki Giri\u015fimi ikinci maddesi ulusal bilimsel pratikleri desteklemek i\u00e7in alt yap\u0131 deste\u011fi sunun derken \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddesi de ara\u015ft\u0131rma de\u011ferlendirmelerinde ulusal yay\u0131nlar\u0131 da dikkate al\u0131n deniliyor. Yani bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda iyi yolda oldu\u011fumuzu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Ancak bu geli\u015fmeleri takip ederken bazen tehlikeli sularda y\u00fczd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc hissediyorum. \u0130\u015fte tehlikeli sulardan bir \u00f6rnek…<\/p>\n\n\n\n Yukar\u0131daki maddede dikkatinizi \u00e7eken \u015fey ne? Benim “en az \u00fc\u00e7 yay\u0131n yapmak zorunludur” ifadesi. En ba\u015fta da bahsetti\u011fim gibi t\u00fcm disiplinler birbirinden farkl\u0131. Bu disiplinlerin pratikleri birbirinden farkl\u0131. Uluslararas\u0131 ara\u015ft\u0131rma gruplar\u0131 var. Performans de\u011ferlendirmelerinde ulusal yay\u0131nlar\u0131n tan\u0131nmamas\u0131 kadar zorunluluk haline getirilmesi de sorunlar\u0131 beraberinde getirecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ulusal literat\u00fcre katk\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in de\u011fil, y\u00fckselme veya te\u015fvik alabilmek i\u00e7in yay\u0131n yapmaya ba\u015flayacaklard\u0131r o zaman. Bu da beklenen kalite art\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flamaktan ziyade mevcut yap\u0131n\u0131n da bozulmas\u0131 ile sonu\u00e7lanabilir. Her ge\u00e7en g\u00fcn yeni bir fak\u00fclte dergisinin kurulmas\u0131, bu dergilerin tek odak noktas\u0131n\u0131n birilerine hiyerar\u015fide yukar\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in asans\u00f6r g\u00f6revini \u00fcstlenmesi gibi temel sorunlar bu “zorunluluk” sebebi ile sahip oldu\u011fumuz sorunlar. \u00c7\u00f6z\u00fcm istiyorsak anl\u0131k kararlarla haz\u0131rlanm\u0131\u015f modeller de\u011fil, her y\u00f6n\u00fc etrafl\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f de\u011ferlendirme modelleri yaratmak zorunday\u0131z. <\/p>\n\n\n\n \u00d6yle yapsak olmuyor, b\u00f6yle yapsak dolmuyor. \u00c7\u00f6z\u00fcm ne? <\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in d\u00fcnyada \u015fimdilik tek bir alternatif sunuluyor, etkili hakem de\u011ferlendirmesi. Ancak hakem de\u011ferlendirmelerine hala g\u00fcvenen var m\u0131 emin de\u011filim. De\u011ferlendiricilerin de\u011ferlendirme yetenekleri, \u00f6n yarg\u0131lar, bozuk de\u011ferlendirme sistemi, g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck esas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi zararlar, ki\u015fisel husumet veya ili\u015fkiler gibi pek \u00e7ok problem sebebi ile bence hakem de\u011ferlendirmesi tek ba\u015f\u0131na hi\u00e7bir zaman \u00e7\u00f6z\u00fcm olamaz. \u015eeffaf de\u011ferlendirmelere ge\u00e7ilmeli. Kal\u0131n dosya de\u011fil, iyi dosya \u00f6d\u00fcllendirilmeli. Ancak t\u00fcm bunlar yine de yeterli de\u011fil. \u0130\u015fte bu sebeple \u00e7ok yak\u0131n zamanda yay\u0131nc\u0131l\u0131k sisteminin k\u00f6kten de\u011fi\u015fece\u011fine inan\u0131yorum. Vir\u00fcs mevzusu bunu h\u0131zland\u0131rd\u0131 ve yak\u0131n zamanda \u00e7ok daha farkl\u0131 bir yay\u0131nc\u0131l\u0131k \u015feklini konu\u015fuyor olaca\u011f\u0131z diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. <\/p>\n\n\n\n \u00d6te yandan y\u0131llard\u0131r i\u00e7erik tabanl\u0131 at\u0131f analizi sistemi yaratmak i\u00e7in \u00e7abal\u0131yor olmam\u0131n sebebi de bu. Art\u0131k y\u00fczeysel bak\u0131\u015flardan uzakla\u015fmal\u0131 ve i\u00e7eri\u011fe odaklanmal\u0131y\u0131z. \u0130\u00e7eri\u011fe odaklanmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z hi\u00e7bir performans de\u011ferlendirme modeli do\u011fruya yak\u0131n sonuca ula\u015ft\u0131rmayacakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n San\u0131yorum yazmay\u0131 bitirdim. Webinarda bu kadar konu\u015faca\u011f\u0131m\u0131 sanm\u0131yorum. Eksi\u011fiyle fazlas\u0131yla \u00e7ok dillilik konusu \u00f6zet olarak yukar\u0131da. Dahas\u0131n\u0131 dinlemek i\u00e7in takipte kal\u0131n. Ho\u015f kal\u0131n. <\/p>\n\n\n\n ZT<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bu hafta DORA’n\u0131n davetlilerinden biri olarak \u00e7ok dillili\u011fin ara\u015ft\u0131rma performans de\u011ferlendirmelerinde tan\u0131nmas\u0131 \u00fczerine konu\u015faca\u011f\u0131m. Ger\u00e7i siz bu sat\u0131rlar\u0131 okurken ben muhtemelen \u00e7oktaan konu\u015fmu\u015f olaca\u011f\u0131m. Bu…<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.zehrataskin.com\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/image-3-1024x576.png\")
![\"\"](\"http:\/\/www.zehrataskin.com\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/image-5.png\")