Yalnız uçamayan aynı türün kuşları ve “akademik homofili”

Benim sesimden dinlemek için: https://music.youtube.com/watch?v=FVxuhTB7LEQ

2020 yılında SLW çalışan bir arkadaşımla başlığı “birds of a feather” metaforu ile başlayan bir makale yazdık (şu makalenin devamı). Billie Eilishler falan hep bizden sonra şarkısını yazıp albümüne koydu yani :=) Neyse. Hakem bu metaforu daha iyi açıklamamızı istedi geçenlerde. Metafor hakkında düşünüp hakeme cevap yazarken metafor beni aldı başka diyarlara götürdü. Sonunda ben en son “homophily in higher education research” makalesini okuyordum ve kendimi bir anda burada buldum. Hakkımızda hayırlısı. Arkadaşlar hazırsak yine bana ait olmayan bir bilimsel makalenin iletişimini yapmak ve bana çağrıştırdıklarını anlatmak için buradayım. Öncelikle yine her zaman olduğu gibi makale künyesi:

Horta, H., Feng, S. & Santos, J.M. (2022). Homophily in higher education research: a perspective based on co-authorships. Scientometrics 127, 523–543 (2022). https://doi.org/10.1007/s11192-021-04227-z

Homofili nedir?

Homofili, insanların benzer özelliklere sahip olanlarla ilişki kurma eğilimini ifade ediyor. Akademik dünyada bu benzer araştırma alanlarında çalışan, aynı kurumda görev yapan ya da benzer yaş/cinsiyet gibi sosyodemografik özelliklere sahip kişiler arasında işbirliklerinin daha sık kurulması anlamına geliyor. Yani bir çeşit netwörking. İki türü var:

• Doğuştan gelen özellikler (ascribed): Cinsiyet, yaş, ırk gibi sabit özellikler.
• Kazanılmış özellikler (acquired): Eğitim, değerler, araştırma ilgileri gibi zamanla edinilen özellikler.

Alıntıladığım çalışma akademik homofiliye akademik işbirlikleri çerçevesinden bakmış ama bence yalnızca işbirlikleriyle sınırlamak bu meseleye haksızlık olur. Yine de bir genelleme yapacağım için yazarların işbirliğinde homofiliyi nasıl tanımladığını açıklamak önemli.

Birlikte uçanlar

Akademik işbirliklerinde homofili yalnızca uzmanlıkla değil, benzer değerler ve kişilik özellikleriyle de şekilleniyor. Benzer araştırma ilgileri, “uyumlu” kişilikler ve fiziksel/kültürel yakınlık bir araya geliyor ve “birlikte uçan” araştırmacı çiftlerini oluşturuyor. Peki sonra ne oluyor? Klik oluyor efendim :=)

Dışlayıcı akademik klikler

Homofili eğilimi zamanla ortak kimlikler üzerinden geliştirilmiş kapalı kliklerin oluşmasına ve bu grupların kendi doğrularını sürekli teyit ettikleri akademik yankı odalarına dönüşmelerine yol açıyor. Bizim atalarımızın sık sık vurguladığı “körler sağırlar birbirini ağırlar” seremonisi yani.

Sonra sonra bu klik bir kimliğe ve aidiyete dönüşüyor (aidiyet ve mensubiyet üzerine daha önce yazmıştım. Burada: blog). Araştırmacılar çoğu zaman ortak alan kimliği ya da aynı kurum kökeni üzerinden işbirliği yapıyor. Bu işbirliklerinde de elbette bilimsel tamamlayıcılıktan çok sosyal bağlar ve sosyal aidiyet etkili (fonda Billie Eilish çalıyor mu, birds of a feather, we should stick together lalala).

Bir de ulusal düzeyde homofili var. Ortak dil, ulusal fon yapıları ve yerel akademik normlar, ulusal düzeyde homofiliyi güçlendiriyor. Çünkü dijital iletişim imkânlarına rağmen, fiziksel yakınlık hâlâ en belirleyici etkenlerden biri.

Çalışmada özellikle güven vurgusu var. Tanınmayan veya farklı düşünen kişilerle işbirliği akademik bir risk olarak görülüp reddedilebiliyor. Tabi bu da bizi yine nereye götürüyor, atalarımızın o veczine.

Sonuçta uçuş formasyonunu kim belirliyor hocam?

Akademik dünyada “birlikte uçanlar” genellikle aynı türe mensup, benzer yörüngelerde dönen, birbirine benzeyen kuşlar oluyor. Bu doğal bir eğilim gibi görünse de sonunda bir kısır döngüye işaret ediyor. Bu kısır döngünün bu denli tercih edilmesinin sebebiyse açık. Homofili konforlu. Ancak çoğu zaman yaratıcılığın, eleştirelliğin ve yeniliğin önüne geçiyor.

Homofiliye tüm benliğiyle karşı çıkan Martı Jonathan uçtu ama ocaktan atıldı. Küçük kara balığın akibeti belli değil. Bu taraftan bakarsan kötü bitiyor bu hikayeler. Öbür taraftan hem ışıklar saçan janjanlı kanatlarınız çıkıyor, hem de yalnız uçmayı öğrenmenin keyfi beyde yok dostlarım. XOXO.